Pozamiejska adaptacja do zmian klimatu i bioróżnorodność. Przegląd dostępności Funduszy Europejskich 

Marta Wiśniewska

Obszary tematyczne będące przedmiotem niniejszego Przeglądu zostały uwzględnione w dokumencie ramowym, jakim jest Umowa Partnerstwa (UP), definiującym kierunki wsparcia funduszy unijnych w Polsce w latach 2021-2027 (na poziomie krajowym i regionalnym, z wykorzystaniem Europejskiego Funduszu Spójności – FS, i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – EFRR). W UP znajdziemy zarówno wzmacnianie ochrony dziedzictwa przyrodniczego i różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, jak i przystosowanie do zmian klimatu i zapobieganie ryzyku klęsk żywiołowych oraz katastrof, wsparcie odporności i podejścia ekosystemowego. W ramach pierwszego z nich wsparcie ma być skierowane priorytetowo na działania służące zachowaniu i odtwarzaniu siedlisk przyrodniczych i populacji gatunków, a także działania w zakresie planowania i zarządzania systemem obszarów chronionych, w tym opracowanie i wdrażanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000. Działania te mają dotyczyć przede wszystkim obszarów Natura 2000, a także tych, objętych innymi formami ochrony przyrody. Z kolei, w ramach obszaru dedykowanego adaptacji do zmian klimatu, wspierane mają być przedsięwzięcia z zakresu retencjonowania wody, zwłaszcza w oparciu o naturalne mechanizmy ekosystemowe, dostosowania infrastruktury służącej przeciwdziałaniu i minimalizacji skutków powodzi i suszy do ekstremalnych stanów pogodowych, rozwoju potencjału służb publicznych, a także w zakresie opracowania i wdrażania dokumentów strategicznych w zakresie gospodarowania wodami.

Jak napisano powyżej, rekomendacje wsparcia zawarte w UP znajdują swoje odzwierciedlenie zarówno w krajowych, jak i regionalnych programach definiujących wykorzystanie środków unijnych na lata 2021-2027.

W największym z programów – Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS), adaptację do zmian klimatu i przeciwdziałanie klęskom żywiołowym uwzględniono zarówno w Priorytecie I wspierającym sektor energetyka i środowisko z FS (FENX.01  Wsparcie sektorów energetyka i środowisko z Funduszu Spójności), jak i w Priorytecie II dotyczącym tych samych sektorów, ale wykorzystującym Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (FENX.02 Wsparcie sektorów energetyka i środowisko z EFRR). Z FS finansowane być mogą działania adaptacyjne na terenach zurbanizowanych, w wybranych 44 miastach. EFRR dostępny w ramach FEnIKS (FENX.02) zgodnie z deklaracjami programu może być przeznaczony na zwiększanie odporności na powodzie i susze poprzez wsparcie systemów małej retencji, renaturyzację przekształconych cieków wodnych i ich dolin (m.in. poprzez zwiększanie rozstawy wałów przeciwpowodziowych) oraz renaturyzację obszarów od wód zależnych z wykorzystaniem naturalnych mechanizmów ekosystemowych. Ponadto, zapewnienie bezpieczeństwa powodziowego i przeciwdziałanie suszy według Programu miałoby się odbywać przez dysfunkcyjne w większości przypadków niestety rozwiązania hydrotechniczne tj. przez budowę, przebudowę lub remont urządzeń wodnych i infrastruktury towarzyszącej, choć należy przyznać że Program wyklucza wsparcie dla wielofunkcyjnych zbiorników zaporowych na rzekach, prace utrzymaniowe. FEnIKS planuje kontynuować, wzorem Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, wspieranie adaptacji do zmian klimatu obszarów leśnych, w tym m.in. dalszą rozbudowę systemów małej retencji, przeciwdziałanie erozji, przywracanie właściwych stosunków wodnych na siedliskach bagiennych i łęgowych, systemy prognozowania, ostrzegania i reagowania. Wsparcie Programu będzie kierowane również na opracowanie lub aktualizację dokumentów strategicznych/planistycznych wymaganych prawem krajowym i unijnym w zakresie gospodarowania wodami oraz ochrony zasobów wodnych.  Planowany budżet na wszystkie działania i poddziałania w ramach priorytetu FENX.02 (także na terenach zurbanizowanych) to 1,4 mld euro.

Ochrona i odbudowa zasobów przyrodniczych znalazła swoje miejsce, z całkowitym budżetem 310 mln euro, w Priorytecie I (dotyczącym środków FS), w celu szczegółowym Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia. Zgodnie z rekomendacjami Umowy Partnerstwa działania wspierane będą koncentrować się na wdrażaniu dokumentów o charakterze strategicznym, w szczególności Priorytetowych Ram Działań dla sieci Natura 2000, ochronie zasobów przyrodniczych zgodnie z zapisami dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych, ochronie wybranych gatunków i siedlisk (przede wszystkim na terenach parków narodowych, rezerwatów przyrody i obszarów Natura 2000. Podejmowane przedsięwzięcia mają przyczynić się do odtwarzania zdegradowanych siedlisk i ich zachowania oraz wzmacniania populacji zagrożonych gatunków, w tym – co warte odnotowania – w ekosystemach wodnych i od wód zależnych. Objęte wsparciem mogą być: kontynuacja opracowywania i aktualizacji dokumentów planistycznych (np. plany ochrony), walka z gatunkami inwazyjnymi, monitoring środowiska, rozwój zielono – niebieskiej infrastruktury oraz remediacja, dekontaminacja i rekultywacja terenów zanieczyszczonych i zdegradowanych (elementem wszystkich projektów: edukacja ekologiczna.

W ramach celu szczegółowego Wspieranie przystosowania się do zmian klimatu i zapobiegania ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i katastrofami, a także odporności, z uwzględnieniem podejścia ekosystemowego programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 przewidziano wsparcie jedynie dla szeroko rozumianych działań adaptacyjnych na terenie miast. W ramach celu szczegółowego Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia przewidziano interwencję, deklarując komplementarność z programem FEnIKS, wspierającą głównie (ponad 50% z 55 mln euro) czynną ochronę przyrody, zgodnie z Priorytetowymi Ramami Działań (PAF) dla sieci Natura 2000 w Polsce na lata 2021–2027, tj. udrażnianie i przywracanie ciągłości korytarzy ekologicznych o znaczeniu ponadregionalnym. Inwestycje w zapewnienie ciągłości korytarzy ekologicznych dotyczyć będą przede wszystkim likwidowania barier i sztucznych ograniczeń, budowy przepławek, przejść dla zwierząt, łączenia rozdrobnionych kompleksów leśnych w zwarte i ciągłe struktury krajobrazu. W ramach priorytetu zaplanowano również wsparcie projektów rozbudowy bazy edukacyjnej na działania dydaktyczne parków narodowych, zmniejszania negatywnej presji na ekosystemy i właściwego ukierunkowanie ruchu turystycznego. Wsparcie zostanie także przeznaczone na podnoszenie świadomości ekologicznej.

Działania na rzecz bioróżnorodności i adaptacji do zmian klimatu mogą być też wspierane w ramach 16 programów regionalnych, dysponujących na ten cel środkami Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Dolny Śląsk traktuje je łącznie w ramach działań na rzecz ochrony przyrody i klimatu (także dla ZIT), zapewniając wsparcie dla czynnej ochrony przyrody, opracowania i aktualizacji dokumentów planistycznych (m.in. planów ochrony i planów zadań ochronnych), dodatkowo uwzględniając w programie rekultywację itp. i zagospodarowanie terenów pokopalnianych, poprzemysłowych poprzez m.in przywracanie bioróżnorodności. W programie Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza przewidziano wsparcie dla przywracania zdolności retencyjnych naturalnych terenów podmokłych, odtwarzania terenów podmokłych i naturalnych koryt rzecznych, zwiększania powierzchni i ilości zadrzewień śródpolnych oraz alei przydrożnych, planów budowania odporności na zagrożenia i zmiany klimatu oraz tworzenia sieci współpracy z udziałem partnerów samorządowych, ale i tworzenia i odtwarzanie małych zbiorników retencyjnych na terenach rolniczych oraz rozwoju infrastruktury małej retencji wodnej (budowa lub remont urządzeń służących do retencjonowania wód np. jazy, zastawki, podpiętrzenia).

Fundusze UE na obszarze województwa mogą być przeznaczone również na działania bezpośrednio związane z ochroną siedlisk i gatunków, ochronę ex situ (ogrody botaniczne i zoologiczne), zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych, właściwe ukierunkowanie ruchu turystycznego, dokumenty planistyczne dla obszarów cennych przyrodniczo. Program województwa lubelskiego wspiera inwestycje w zakresie małej retencji, zachowanie lub przywrócenie właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i gatunków, monitoring gatunków i siedlisk, zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych, rozbudowę i doposażenie ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt, budowę i rozwój ośrodków oraz centrów ochrony różnorodności biologicznej, rozwój infrastruktury związanej z właściwym ukierunkowaniem ruchu turystycznego, dokumenty planistyczne, remediację i rekultywację.

Program Fundusze Europejskie dla Lubuskiego w ramach adaptacji do zmian klimatu proponuje wsparcie dla budowy, przebudowy lub remontu urządzeń wodnych i infrastruktury towarzyszącej służących zmniejszeniu skutków powodzi lub suszy oraz rozwoju małej retencji. W ramach ochrony przyrody natomiast: opracowanie dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych, wdrażanie zapisów planów ochrony i planów zadań ochronnych, tworzenie centrów ochrony różnorodności biologicznej, rekultywację terenów zdegradowanych. W województwie łódzkim fundusze unijne wspierać mają “inwestycje w zakresie małej retencji, w tym retencji naturalnej”, działania służące zachowaniu lub odtworzeniu ekosystemów, siedlisk przyrodniczych, populacji gatunków, zielono-niebieską infrastrukturę ukierunkowaną na wzmocnienie bioróżnorodności i ochronę przyrody, wdrażanie zapisów dokumentów planistycznych obszarów chronionych, remediację i rekultywację, tworzenie lub wsparcie centrów ochrony różnorodności biologicznej, inwestycje związane z właściwym ukierunkowaniem ruchu turystycznego. Małopolski program mówi o zwiększeniu retencyjności zlewni (“w tym: rozwój różnych form małej retencji”), rekultywacji terenów zdegradowanych (w tym nadanie im nowych, przyrodniczych funkcji), ochronie ekosystemów, siedlisk i gatunków, rozwoju centrów edukacji ekologicznej i ochrony różnorodności biologicznej.

Projekty polegające na budowie lub rozbudowie otwartych zbiorników retencyjnych, zbiorników małej retencji wodnej i budowli hydrotechnicznych np.: przebudowa rowów i kanałów, tworzenie polderów zalewowych, ale także retencjonowanie wód opadowych, zwiększanie lesistości i terenów zielonych mogą otrzymać wsparcie programu Fundusze Europejskie na zielony rozwój Mazowsza. W programie przewidziano także fundusze na aktualizację i realizację planów ochrony parków krajobrazowych, ochronę różnorodności biologicznej i rodzimych gatunków na terenach miejskich i pozamiejskich,a także – podobnie jak w wielu innych programach regionalnych – tworzenie centrów ochrony bioróżnorodności i edukacji ekologicznej.

Program województwa opolskiego deklaruje (poza działaniami adaptującymi miasta do zmian klimatu) koncentrację na projektach z zakresu retencjonowania wody (także lokalne inicjatywy z zakresu zielonej i niebieskiej infrastruktury) oraz działaniach służących zachowaniu i odtwarzaniu siedlisk i populacji gatunków, planowaniu i zarządzaniu systemem obszarów chronionych, w tym opracowaniu / aktualizacji / wdrażaniu dokumentów strategicznych i planistycznych dla obszarów cennych przyrodniczo, tworzeniu zielono-niebieskiej infrastruktury bezpośrednio służącej celom ochrony bioróżnorodności, tworzeniu centrów ochrony bioróżnorodności, banków genowych, kolekcji zachowawczych zagrożonych gatunków, budowie i rozwoju infrastruktury turystycznej w celu ukierunkowania ruchu turystycznego, remediacji i rekultywacji obszarów zdegradowanych / zanieczyszczonych.

Ze szczegółowego opisu priorytetów programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia dowiemy się o deklarowanych typach projektów przewidzianych do wsparcia w ramach adaptacji do zmian klimatu, są to m.in.: inwestycje w zbiorniki suche, poldery przeciwpowodziowe, kanały ulgi, wały przeciwpowodziowe, jeśli naturalne mechanizmy ekosystemowe są niewystarczające, a podjęcie tych działań nie zwiększy zagrożenia w sytuacjach nadzwyczajnych, tworzenie i odtwarzanie np.terenów podmokłych, naturalnych zbiorników wodnych zagrożonych dużymi wahaniami poziomu zwierciadła wody. W zakresie ochrony różnorodności biologicznej fundusze unijne na Podkarpaciu mogą wspierać działania sprzyjające ochronie in-situ i ex-situ, “ochronę i pielęgnację obiektów dziedzictwa naturalnego”, opracowanie dokumentów waloryzujących dla obszarów chronionego krajobrazu wraz z rekomendacjami dla ich ochrony, projekty dywersyfikujące ruch turystyczny np.wieże, punkty widokowe, ogrodzenia, platformy, miejsca odpoczynku. Podlaskie w ramach adaptacji do zmian klimatu stawia na budowę, przebudowę lub remont urządzeń wodnych służących zmniejszeniu skutków powodzi lub suszy, działania ograniczające zbyt szybki odpływ wód ze zlewni (ochrona i odtwarzanie naturalnych ekosystemów retencjonujących wodę np. torfowisk, bagien, terenów podmokłych, stawów, starorzeczy i oczek wodnych, trwałych użytków zielonych), inwestycje na istniejących kanałach i rowach melioracyjnych umożliwiające zatrzymywanie wody lub przedsięwzięcia wyłączające je z eksploatacji, rozwój małej retencji i mikroretencji (w szczególności na terenach leśnych i rolniczych), zabiegi zwiększające retencję glebową, odtwarzanie stawów, realizacja nowych oraz przebudowa istniejących systemów melioracyjnych w celu zapewnienia funkcji nawadniająco-odwadniających, oczyszczanie wraz z pogłębieniem wielofunkcyjnych zbiorników retencyjnych w miastach i przekształcania wybranych suchych zbiorników przeciwpowodziowych w zbiorniki retencyjne wielofunkcyjne. W ramach ochrony różnorodności biologicznej Fundusze Europejskie dla Podlaskiego wspierają m.in.: opracowanie i aktualizację dokumentów dla obszarów parków krajobrazowych, rezerwatów przyrody i obszarów Natura 2000, rozwój mechanizmów ochrony i zwiększania różnorodności biologicznej, monitoring przyrodniczy, budowę i odbudowę infrastruktury związanej z ochroną i przywróceniem właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i gatunków, usuwanie gatunków inwazyjnych, przywracanie naturalnego systemu hydrologicznego w szczególności terenów podmokłych, bagien i wód zależnych oraz odbudowy naturalnych terenów zalewowych, tworzenie centrów ochrony różnorodności biologicznej – banków genowych, parków miejskich, ogrodów botanicznych, ekoparków, ścieżek dydaktycznych, a także działania na rzecz korytarzy ekologicznych.

W województwie pomorskim wśród działań adaptacyjnych wspieranych przez EFRR znaleźć można zarówno zachowywanie i odtwarzanie lokalnych mokradeł, torfowisk, śródpolnych oczek wodnych, jak i  budowę, rozbudowę, przebudowę, odbudowę budowli przeciwpowodziowych. W programie zawarto również wsparcie dla: ochrony i restytucji cennych, zagrożonych, gatunków, siedlisk przyrodniczych i ekotonów, opracowania i wdrażania programów odtwarzania i renaturalizacji ekosystemów; przywracanie właściwego składu gatunkowego siedlisk przyrodniczych leśnych (odnawianie siedlisk), udrażnianie ciągłości korytarzy ekologicznych, eliminację obcych gatunków inwazyjnych, ochronę cennych siedlisk wodnych, w tym jezior wrażliwych na eutrofizację (zwłaszcza lobeliowych).

Śląsk w programie swym uwzględnił: dostosowanie infrastruktury służącej przeciwdziałaniu i minimalizacji skutków powodzi i suszy do ekstremalnych stanów pogodowych, inwestycje dotyczące retencjonowania wody, w tym małej retencji mające na celu likwidację przyczyn i skutków pogorszenia naturalnych stosunków wodnych poprzez spowalnianie odpływu wody, minimalizację skutków suszy, przeciwdziałanie powodzi i odtworzanie lub zachowanie istniejących obszarów wodno-błotnych m.in. poprzez wspieranie prośrodowiskowych metod retencjonowania wody, realizację zabiegów ochronnych in-situ oraz/lub ex-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych, tworzenie miejsc ochrony różnorodności biologicznej na obszarach miejskich i pozamiejskich priorytetowo w oparciu o gatunki rodzime (m.in.: banki genowe, rewaloryzacja parków miejskich, ogrody botaniczne, ekoparki, ogrody społeczne, ogólnodostępna zieleń miejska), rekultywację terenów zdegradowanych, poprawę stosunków wodnych na obszarach oddziaływania kopalń, rewaloryzację obszarów przemysłowych i rekultywację skażonych gruntów.

Fundusze Europejskie dla Świętokrzyskiego w ramach gospodarowania zasobami wody i przeciwdziałania klęskom żywiołowym przewiduje wspieranie retencjonowania wody (przede wszystkim małej retencji), modernizację / odbudowę urządzeń hydrotechnicznych w celu zwiększenia retencji korytowej oraz gruntowo-glebowej, zbiorniki suche, poldery przeciwpowodziowe, wały przeciwpowodziowe. W ramach ochrony dziedzictwa i różnorodności biologicznej program deklaruje środki na ochronę czynną i poprawę stanu siedlisk i gatunków chronionych, odbudowę korytarzy migracji, usuwanie inwazyjnych gatunków obcych, odbudowę naturalnych reżimów hydrologicznych (terenów podmokłych i ekosystemów zależnych od wody) i terenów zalewowych, monitoring obszarów chronionych, ale także – jak pozostałe – opracowanie i aktualizację dokumentów planistycznych, rozwój infrastruktury centrów ochrony różnorodności biologicznej w oparciu o gatunki rodzime, rozwój ośrodków edukacji ekologicznej, budowę infrastruktury, w celu ukierunkowania ruchu turystycznego, remediację i rekultywację.

Województwo warmińsko-mazurskie przeznacza środki EFRR na rozwijanie naturalnej retencji, dopuszcza rozwój infrastruktury, w tym budowę lub przebudowę urządzeń służących retencjonowaniu wód (jazów, zastawek, zbiorników i stopni wodnych itp.) przy zachowaniu drożności budowli dla przemieszczania się fauny wodnej. Wspiera także rekultywację jezior, zachowanie lub przywracanie dobrego stanu populacji zagrożonych gatunków i właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, zwalczaniu gatunków inwazyjnych oraz ochronie ekosystemów, tworzenie i rozwój ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt, opracowanie / aktualizację i wdrażanie dokumentów planistycznych parków krajobrazowych.

Program Fundusze Europejskie dla Wielkopolski kieruje środki na ochronę i odtwarzanie naturalnych ekosystemów retencjonujących wodę np. torfowisk, bagien, terenów podmokłych, stawów, starorzeczy i oczek wodnych, trwałych użytków zielonych, intercepcji szaty roślinnej, projekty ograniczające zbyt szybki odpływ wód ze zlewni oraz z zakresu mikro i małej retencji, mające na celu zwiększenie lub zachowanie retencji w zlewniach w obrębie cieków naturalnych, kanałów i rowów melioracyjnych, a także retencji wód podziemnych oraz na Inwestycje w zbiorniki suche, poldery zalewowe, zwiększanie rozstawu wałów rzecznych. Wsparciem objęte może być opracowanie, aktualizacja i wdrażanie dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych ochrona i przywracanie właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i ekosystemów oraz populacji zagrożonych gatunków na podlegających ochronie obszarach cennych przyrodniczo oraz poza nimi poprzez wzmacnianie warunków funkcjonowania rodzimej fauny i flory, przywracanie naturalnych reżimów hydrologicznych, tj. obszarów podmokłych, torfowisk, bagien, oczek i zadrzewień śródpolnych, jako uzupełnienie w stosunku do działań podejmowanych na rzecz retencjonowania w ramach rozwoju zielono-niebieskiej infrastruktury, W Wielkopolsce możliwa jest w ramach programu realizacja m.in. działań kanalizujących ruch turystyczny, w tym inwestycje w zmianę funkcji terenów zdegradowanych środowiskowo.

Pomorze Zachodnie wspiera ochronę i odtwarzenie naturalnych lub seminaturalnych ekosystemów retencjonujących wodę np. torfowisk, terenów podmokłych, stawów, starorzeczy, obszarów cennych przyrodniczo, która skutkuje retencją i spowolnieniem odpływu wody ze zlewni, budowę małych zbiorników wodnych. W ramach programu można dofinansować działania z zakresu m.in. ochrony gatunków i siedlisk, opracowania dokumentacji dla obszarów chronionych, doposażenie, unowocześnienie i uatrakcyjnienie oferty programowej ośrodków edukacji przyrodniczej, rekultywacji i remediacji terenów zdegradowanych.

Katalogi beneficjentów poszczególnych działań i poddziałań w zakresie adaptacji do zmian klimatu i ochrony różnorodności biologicznej są zróżnicowane w zależności od zasięgu programu, trybu wyboru projektów (wsparcie dla projektów zidentyfikowanych jako strategiczne ma ograniczone katalogi beneficjentów do konkretnych podmiotów), architektury programów itp. Wydaje się jednak, że na poziomie szczegółowego opisu priorytetów poszczególnych programów (i dokumentacji konkursowych) można je w wielu obszarach poszerzyć, dając możliwość realizacji projektów m.in. organizacjom pozarządowym (nie tylko w zakresie edukacji ekologicznej / przyrodniczej / klimatycznej) – samodzielnie lub w partnerstwie. Aby taki dostęp do środków danego programu był rzeczywisty dla partnerów społecznych, funkcjonujących w inny sposób niż administracja rządowa i samorządowa oraz jednostki z nią powiązane, należy zagwarantować możliwość uwzględniania w budżetach projektów środków na operacyjne koszty ich realizacji – wynagrodzenia personelu zaangażowanego w projekt np. osoby koordynującej, koszty administracyjne i biurowe (odpowiedni poziom kosztów pośrednich).

Wobec pilnych wyzwań związanych z koniecznością działań adaptacyjnych do zmian klimatu (i towarzyszących im coraz częstszych i dotkliwszych powodzi, w tym powodzi błyskawicznych, i suszy) w zakresie ochrony i odbudowy zasobów wodnych oraz działań zmierzających do zatrzymania utraty różnorodności biologicznej należy zoptymalizować wsparcie funduszy UE na ich wdrażanie zarówno w aktualnej, jak i w przyszłej perspektywie finansowej. Optymalizacja ta powinna koncentrować środki w sposób pozwalający na maksymalizację środowiskowych i społecznych efektów podejmowanych działań, eliminację wsparcia dla działań pozorowanych i kontrproduktywnych (szkodliwych).

W perspektywie finansowej 2021-2027 wspomniana optymalizacja wymaga najczęściej zmian na poziomie pozaprogramowym: w kryteriach wyboru projektów, rankingujących ale i dopuszczających, w katalogach beneficjentów, w dokumentacjach konkursowych (w wyborze przedmiotu konkursu – typów projektów, których wsparcie pomoże osiągnąć zakładane przez Politykę Spójności cele), w alokacjach środków na poszczególne konkursy, w jakości oceny składanych wniosków konkursowych.

W ramach priorytetów dedykowanych adaptacji do zmian klimatu wsparciem powinny być objęte wyłącznie projekty, których wdrożenie przyczyni się do budowania odporności na negatywne zjawiska pogodowe, ograniczy ryzyko wystąpienia powodzi i suszy, zminimalizuje ich dotkliwość (nie torpedując jednocześnie celów ochrony przyrody, równie ważnej dla jakości życia społeczeństw).

Fundusze unijne nie mogą wspierać budowy i modernizacji jakichkolwiek urządzeń wodnych, ale tylko tych faktycznie mających znaczenie w kontekście powodzi i suszy. Także błękitno-zielona infrastruktura nie może być rozumiana jak infrastruktura po prostu, w tym hydrotechniczna, ale jako system rozproszonych rozwiązań  – rozwiązań opartych na potencjale ekosystemów – służących zagospodarowaniu wód opadowych (spowalniających spływ powierzchniowy, zatrzymujących wodę w miejscu opadu, oczyszczających wody opadowe) np. rowy bioretencyjne, niecki retencyjne, zielone dachy, ogrody deszczowe, zadrzewienia przydrożne i śródpolne, zielone nawierzchnie przepuszczalne. 

Należy skoncentrować środki na rozwiązaniach rzeczywiście opartych na naturze, wychodząc poza strefę deklaracji programów do faktycznych ich realizacji – renaturyzacji ekosystemów wodnych i od wód zależnych (tj. na wdrażaniu elementów Krajowego Programu Renaturyzacji Wód Powierzchniowych). Wsparcie na tzw. techniczne środki ochrony przeciwpowodziowej powinno być zawężone do modernizacji istniejących wałów przeciwpowodziowych, polderów i zbiorników suchych, do realizacji rozwiązań zwiększających retencję w dolinach rzecznych (o ile przywrócenie naturalnej retencji dolinowej jest niemożliwe) – zwiększania rozstawy wałów przeciwpowodziowych, budowie polderów zalewowych na terenach zawali, budowie zbiorników suchych (o ile ich wpływ na bezpieczeństwo terenów zamieszkałych, położonych poniżej, jest istotny – redukcja wezbrania o prawdopodobieństwie wystąpienia 3% –  i podobnego efektu nie da się osiągnąć rozwiązaniami opartymi na naturze). Fundusze unijne muszą posłużyć do wdrożenia kompleksowego podejścia do ryzyka powodziowego – wesprzeć strategie zachowania wobec powodzi rozszerzające dotychczasowe podejście „odsunąć powódź od ludzi” o dwa inne – w kontekście zachodzących zmian klimatu i konieczności adaptacji do nich dużo ważniejsze – „odsunąć ludzi od powodzi” i „nauczyć się żyć z powodzią”. Kategorycznie i bezpowrotnie z typów projektów wspieranych przez fundusze unijne trzeba wykreślić zbiorniki wodne, w tym zbiorniki małej retencji. To rozwiązania – w przypadku przegradzania rzek – nie tylko szkodliwe dla ekosystemów wodnych i od wód zależnych, ale i – we wszystkich przypadkach – nieefektywne ze względu m.in. na towarzyszące im zjawiska parowania i eutrofizacji, awaryjność wobec ekstremów hydrologicznych (np. wywołanych deszczami nawalnymi). Należy też bezwzględnie zaprzestać wsparcia dla projektów przegradzających rzeki i potoki i spiętrzających wodę w imię tzw.retencji korytowej, nie przynoszących żadnych korzyści ani w okresie powodzi ani w czasie suszy, a przerywających ciągłość ekologiczną wód płynących. Niedopuszczalne jest wspieranie ze środków UE rekultywacji jednego obszaru obciążonego definytem wód powierzchniowych i/lub gruntowych kosztem drugiego. Ttransfer zasobu z jednego miejsca w drugi nie jest działaniem ochronnym / rekultywacyjnym ani renaturyzacyjnym, gdyż pociąga za sobą skutki środowiskowe – dla ilości i jakości wody, dla ekosystemów wodnych i od wód zależnych (także na terenach cennych przyrodniczo, w tym objętych ochroną).

Projekty realizowane w ramach priorytetów dedykowanych ochronie bioróżnorodności również muszą przyczyniać się do realnego osiągania celów środowiskowych, w tym tych określonych w Rozporządzeniu o odbudowie zasobów przyrodniczych. Nie przyczyniają się do tego kolejne wydatki na centra edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności, ochrona ex situ (ogrody botaniczne i zoologiczne), ekoparki, kanalizacja ruchu turystycznego  itp. Należy zracjonalizować podejście do wytwarzania i aktualizacji dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych i poza nimi – przejść z poziomu papieru na wdrażanie działań ochronnych.