Przegląd śródokresowy dostępności Funduszy europejskich na efektywność energetyczną i transformację energetyczną dla NGO – analiza wyzwań, barier i możliwości wsparcia

Cezary Czemplik 

Organizacje pozarządowe (NGO) pełnią kluczową rolę we wspieraniu efektywności energetycznej, zwłaszcza poprzez działania edukacyjne, strażnicze i informacyjne. Organizują warsztaty, kampanie, a także szkolenia, które podnoszą świadomość na temat korzyści płynących z oszczędzania energii. Organizacje te mogą również inicjować projekty pilotażowe i lokalne inicjatywy, pokazując innowacyjne technologie i rozwiązania, oraz prowadzą doradztwo dla gospodarstw domowych i firm dotyczące audytów energetycznych. Ważnym elementem ich działalności jest pomoc w identyfikacji dotacji i funduszy, co ułatwia realizację projektów, oraz wspieranie polityk publicznych poprzez monitorowanie ich skuteczności i wdrażania. Organizacje te, skupiając niezależnych ekspertów, mogą również oceniać skuteczność wdrażanych zmian prawnych i standardów.

Wsparcie efektywności energetycznej w Polsce jest realizowane zarówno ze środków centralnych, jak i samorządowych.

Fundusze centralne:

• Program Czyste Powietrze: Dofinansowanie do wymiany źródeł ciepła i termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Poziom wsparcia zależny jest od dochodów gospodarstw domowych i skali działań.
• Program Stop Smog: Dofinansowanie do wymiany źródeł ciepła i termomodernizacji budynków jednorodzinnych dla gmin o najgorszej jakości powietrza. Wymaga identyfikacji gospodarstw o niskich dochodach i realizacji bezpośrednich działań w zasobie prywatnym na zasadach przetargowych.
• Fundusz Termomodernizacji i Remontów: Dofinansowanie do termomodernizacji budynków wielorodzinnych i użyteczności publicznej. Linia demarkacyjna zależy od rodzaju beneficjenta i rodzaju inwestycji.
• Inne programy: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) oferują różne programy wsparcia efektywności energetycznej dla przedsiębiorstw, instytucji publicznych oraz budynków wielorodzinnych. Linia demarkacyjna zależy od konkretnego programu i podąża za pochodzeniem środków.

Fundusze samorządowe:

• Regionalne Programy Operacyjne (RPO): Dofinansowanie do inwestycji w efektywność energetyczną w budynkach publicznych, zamieszkania zbiorowego, przedsiębiorstwach i budynkach wielorodzinnych JST (komunalnych i socjalnych).
• Programy gminne: Wiele gmin oferuje własne programy wsparcia efektywności energetycznej, np. dofinansowanie do wymiany oświetlenia ulicznego na LED, termomodernizacji szkół czy instalacji paneli fotowoltaicznych na budynkach komunalnych. Programy te zazwyczaj współfinansowane są pośrednio ze środków unijnych lub pożyczek.

Linia demarkacyjna

• Budynki jednorodzinne i wielorodzinne będące w rękach prywatnych (spółdzielczych) oraz budynki administracji centralnej wspierane są ze środków centralnych programów.
• Przedsiębiorstwa (budynki wraz z procesami) oraz wielorodzinne budynki jednostek samorządu terytorialnego wspierane są ze środków wojewódzkich lub gminnych.

W ramach KPO wyróżniono informację o dostępnych programach dla NGO. Część z nich adresuje wyzwania związane z efektywnością energetyczną.
Link do szczegółów konkursu.

Konkurs na realizację zadania publicznego Tytuł: „Przeprowadzenie działań edukacyjnych, badawczo-rozwojowych oraz szkoleniowo-doradczych w obszarze zielonej i energetycznej transformacji” w ramach inwestycji KPO G1.1.4, wskaźnik G9G.

Status: ZAKOŃCZONY. Oferty należało składać do 20 września 2024 r.

Minister Funduszy i Polityki Regionalnej ogłosił konkurs na realizację zadania publicznego, którego celem jest wsparcie zielonej transformacji oraz transformacji energetycznej. Zadanie obejmowało prowadzenie działań edukacyjnych, badawczo-rozwojowych oraz szkoleniowo-doradczych, wspierających reformy i inwestycje w ramach REPowerEU.

Zakres działań:

• Projekty miały dotyczyć m.in.:
• rozwoju odnawialnych źródeł energii (OZE),
• efektywności energetycznej,
• walki z ubóstwem energetycznym,
• tworzenia społeczności energetycznych,
• promowania mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Oferenci mogli realizować działania badawczo-rozwojowe, szkoleniowo-doradcze oraz kampanie społeczne, przy czym projekty musiały być zgodne z priorytetami zadania.

Kto mógł składać wnioski:

Wnioski mogły składać organizacje pozarządowe (NGO) działające w obszarze zielonej transformacji. Minister zachęcał do składania ofert wspólnych, obejmujących większy terytorialnie obszar realizacji zadania.

Finanse:

W ramach konkursu przewidziano finansowanie na poziomie 19 750 000 zł netto, a zadania mogły być w pełni finansowane bez obowiązku wniesienia wkładu własnego. Koszty administracyjne mogły stanowić do 10% środków pochodzących z dotacji.

Celem konkursu było:

Wyłonienie organizacji, które będą prowadzić kompleksowe działania wspierające administrację lokalną w podnoszeniu zdolności do wdrażania zielonej transformacji, uwzględniając aspekty ekologiczne, ekonomiczne i społeczne. Zadaniem Komisji Konkursowej była ocena ofert pod kątem merytorycznym i organizacyjnym oraz wybór najlepszych projektów, które przyczynią się do wzrostu kompetencji jednostek samorządowych w obszarze transformacji energetycznej.

Wnioski:

Warunki konkursu były korzystne dla NGO dzięki brakowi wymogu wkładu własnego, elastyczności w doborze kwoty dofinansowania i preferencji dla projektów o charakterze społecznym. Jednak krótki okres naboru i niedostateczne rozpropagowanie informacji o konkursie ograniczyły możliwości przygotowania NGO do realizacji szerokich nowych zadań i obowiązków, jakie wiązały się z tym konkursem.

Aby poprawić dostępność, warto rozważyć dodatkowe wsparcie administracyjne dla NGO, np. poprzez szkolenia z zakresu składania dokumentacji, monitorowania i raportowania. Tego rodzaju wsparcie pomogłoby organizacjom efektywnie włączyć się w projekty wspierające zieloną transformację oraz odpowiadać na potrzeby lokalnych społeczności.

B3.4.1 Inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast, Krajowy Plan Odbudowy (pożyczka) 

Status: AKTUALNY (od 05.04.2024 do 31.08.2026)

Bezpośrednie informacje:

Pożyczka wspierająca zieloną transformację miast – BGK

Informacje o naborze:

Nabór pożyczek jest finansowany z części pożyczkowej Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Termin rozstrzygnięcia naboru nie został jeszcze określony. Wnioski należy składać zgodnie z ogłoszeniem na stronie BGK.

Na co i kto może składać wnioski:

Wnioski mogą składać m.in.:

• jednostki samorządu terytorialnego,
• porozumienia międzygminne,
• wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe,
• instytucje naukowe,
• NGO,
• przedsiębiorcy realizujący inwestycje w formule partnerstwa publiczno-prywatnego.

Dofinansowanie obejmuje projekty przyczyniające się do zielonej transformacji, takie jak:

• rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE),
• wdrażanie energooszczędnych technologii,
• tworzenie terenów zieleni i infrastruktury zeroemisyjnej,
• rozwój klastrów energii.

Warunki pożyczki:

• Preferencyjne oprocentowanie (od 0% do 1%).
• Okres spłaty: do 20 lat.
• Możliwość karencji: do 24 miesięcy.
• Możliwość częściowego umorzenia kapitału pożyczki (5%), pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów.

Pożyczka może sfinansować:

• zakup środków trwałych,
• koszty budowlane,
• wydatki związane z doradztwem oraz edukacją dotyczącą zielonej transformacji,
• refinansowanie wydatków poniesionych po 1 lutego 2020 roku.

Finanse:

Łączna pula środków wynosi 39 784 750 285 PLN. Szczegóły dotyczące warunków udzielenia pożyczki, poziomu dofinansowania oraz wzory dokumentów są dostępne na stronie BGK.

Niezbędne dokumenty:

Regulamin naboru, wzory wniosków i umów znajdują się na stronie BGK.

Konkurs na realizację zadania publicznego pn.: „Przeprowadzenie działań szkoleniowo-doradczych oraz analitycznych w obszarze budowania zdolności administracyjnych w zakresie zielonej i energetycznej transformacji na rzecz administracji lokalnej” w ramach inwestycji KPO G1.1.4 wskaźnik G8G – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej

ZAKOŃCZONY

Termin przekazania ofert: do dnia 19 sierpnia 2024 r.

Zakres tematyczny: Działania muszą obejmować wsparcie JST (jednostek samorządu terytorialnego)  w zrozumieniu i wdrażaniu procedur związanych z zieloną transformacją, w tym wydawaniem pozwoleń na instalacje OZE, rozwijaniem społeczności energetycznych i działaniami badawczo-analitycznymi.

• Badawczo-analityczne: Pomoc ekspercka w tworzeniu dokumentacji na poziomie gmin.
• Szkoleniowo-doradcze: Szkolenia dla JST z zakresu uproszczonych procedur dla OZE oraz udziału regulatorów.
• Zdolności IT: Ułatwienia w korzystaniu z narzędzi informatycznych do decyzji środowiskowych.
• Wizyty studyjne: Wymiana doświadczeń z JST w kraju i za granicą.

Terminy realizacji: Projekty muszą zostać ukończone do 30 kwietnia 2025 r.

Budżet: Łączna pula środków wynosi 78,5 mln zł netto, a VAT jest pokrywany ze środków krajowych.

Konkurs na realizację zadania publicznego „Przeprowadzenie działań szkoleniowo-doradczych oraz analitycznych w obszarze budowania zdolności administracyjnych w zakresie zielonej i energetycznej transformacji” (KPO G1.1.4, wskaźnik G8G) był skierowany do organizacji pozarządowych. Celem konkursu było wsparcie jednostek samorządu terytorialnego (JST) poprzez edukację i rozwój kompetencji administracyjnych, szczególnie w zakresie procedur związanych z odnawialnymi źródłami energii (OZE), zgodnie z dyrektywą RED III.

Wnioski

Warunki konkursu były atrakcyjne dla NGO, jednak krótki termin i rozbudowane wymogi formalne stanowią wyzwanie. NGO mogą potrzebować dodatkowego wsparcia administracyjnego, aby sprostać wymogom dokumentacyjnym i planistycznym, które konkurs narzuca. Nie było ograniczeń minimalnej wielkości grantu, jednak wymagania formalne wskazywały na preferencję dla dużych parasolowych działań. Konkursy dla działań edukacyjnych powinny być realizowane w transzach umożliwiających poprawę wniosków i rozwój wraz ze zdobywaniem doświadczenia. 

Środki skierowane bezpośrednio lub pośrednio do JST (jednostek samorządu  lub mieszkańców 

B1.1.2 Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych, część dotycząca budynków jednorodzinnych – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 

AKTUALNY  (od 15.05.2020 do 30.06.2026)

Aktualizacja:
Składanie nowych wniosków w programie Czyste Powietrze jest zawieszone. Program w nowej odsłonie wróci 31 marca 2025 r. 

Nabór do programu priorytetowego „Czyste Powietrze” prowadzony jest w ramach przedsięwzięcia objętego wsparciem ze środków planu rozwojowego pn. „Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej budynków mieszkalnych jednorodzinnych w ramach Programu Czyste Powietrze”, realizowanego w zakresie inwestycji B1.1.2. „Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych” w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Co mogą zyskać organizacje pozarządowe? 

Udostępnianie części lokalu mieszkalnego na rzecz prowadzenia NGO, będzie traktowane podobnie jak prowadzenie działalności gospodarczej. Wsparcie NGO, zlokalizowanych w budynkach jednorodzinnych wykluczone jest ze wsparcia programu, którego środki przeznaczone są wyłącznie na potrzeby poprawy efektywności na potrzeby mieszkaniowe.:

• “W przypadku gdy w budynku/lokalu mieszkalnym, w którym realizowane jest przedsięwzięcie, prowadzona jest działalność gospodarcza rozumiana zgodnie z unijnym prawem konkurencji, wysokość dofinansowania jest pomniejszana proporcjonalnie do powierzchni zajmowanej na prowadzenie działalności gospodarczej, z uwzględnieniem sezonowego charakteru tej działalności.
• W przypadku gdy działalność gospodarcza jest prowadzona na powierzchni całkowitej przekraczającej 30% budynku/lokalu mieszkalnego, z uwzględnieniem sezonowego charakteru tej działalności, przedsięwzięcie nie kwalifikuje się do dofinansowania.”

B1.1.2. Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych, część dotycząca budynków wielorodzinnych – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej

AKTUALNY   (od 15.05.2020 do 30.06.2026)

Grant termomodernizacyjny: Dofinansowanie do głębokiej termomodernizacji budynków, dzięki której osiągną one standard energetyczny nowych budynków. 

Beneficjenci: Właściciele lub zarządcy budynków wielorodzinnych.

Wsparcie: 10% kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego. jako dodatek dla Premii termomodernizacyjnej (26-31%) dla poprawy efektywności energetycznej do standardu nowych budynków. 

Grant OZE: Wsparcie finansowe na zakup, montaż i budowę nowych instalacji odnawialnych źródeł energii (OZE) lub modernizację istniejących, pod warunkiem zwiększenia mocy o minimum 25%.

Beneficjenci: Gminy lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, w których gmina albo gmina wraz z innymi gminami, powiatami lub Skarbem Państwa dysponują ponad 50 % głosów na zgromadzeniu wspólników lub na walnym zgromadzeniu.

Wsparcie: 50% kosztów przedsięwzięcia.

Grant MZG: Dotacja na poprawę stanu technicznego i energetyczną efektywność budynków komunalnych. Beneficjenci: Właściciele lub zarządcy budynków wielorodzinnych, w tym gminy.

Wsparcie: 30% kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego lub remontowego, jeżeli spełnione zostaną dodatkowe warunki. Poziom dofinansowania dotyczy wartości netto, bez VAT.

Wnioski: 

Działalność gospodarcza, a więc działalność NGO, nie wyklucza podmiotów z ubiegania się ze wsparcia. W przypadku prowadzenia w części zasobu mieszkaniowego działalności gospodarczej, wymagane są poświadczenia uzyskania pomocy de minimis. Założenia programów, nie adresują bezpośrednio wsparcia dla grupy ubóstwa energetycznego.  Nie wymagają też spełnienia wymagań zasady  dostępności

B1.1.3 Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej szkół. Program Priorytetowy „Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej szkół”  – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

ZAKOŃCZONY (nabór do 18.10.2024 r.)

Program „Wymiana źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej szkół” w ramach KPO B1.1.3 jest skierowany do jednostek samorządu terytorialnego (JST) i ma na celu poprawę efektywności energetycznej instytucji edukacyjnych oraz wymianę wysokoemisyjnych źródeł ciepła na bardziej ekologiczne rozwiązania. Program przewiduje kompleksowe działania modernizacyjne, które obejmują również promocję odnawialnych źródeł energii (OZE).

Wnioski

Program oferuje atrakcyjne wsparcie dla JST, jednak jego dostępność dla NGO jest ograniczona, co stanowi barierę dla organizacji pozarządowych pragnących zaangażować się w modernizację placówek oświatowych. Włączenie NGO jako potencjalnych partnerów lub beneficjentów mogłoby umożliwić bardziej kompleksowe podejście do edukacji ekologicznej i termomodernizacji.

B1.1.4 Wzmocnienie efektywności energetycznej obiektów lokalnej aktywności społecznej – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej

ZAKOŃCZONY 5.11.2024

Wsparcie obejmowało przedsięwzięcia polegające na głębokiej, kompleksowej modernizacji energetycznej bibliotek i domów kultury na terenie całego kraju. Zakres przedsięwzięcia głębokiej kompleksowej modernizacji energetycznej budynku musiał wynikać z przeprowadzonego audytu energetycznego i prowadzić do redukcji zużycia energii pierwotnej co najmniej o 30%. 

FENX.01.01-IW.01-001/24 – dofinansowanie projektów w zakresie poprawy efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej (wraz z instalacją OZE) będących pod ochroną konserwatorską. Tryb konkurencyjny. – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej

ZAKOŃCZONY 31.05.2024

Konkurs oferował dofinansowanie projektów poprawy efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej pod ochroną konserwatorską. Dofinansowanie obejmowało m.in. ocieplenie, odzysk ciepła, przyłączenie do sieci ciepłowniczej (ograniczenie dla gazowej), instalację OZE (w tym pompy ciepła), wymianę oświetlenia, modernizację systemów wentylacji i klimatyzacji oraz systemy zarządzania energią.

Wymiana systemów grzewczych na gazowe jest możliwa tylko do końca 2025 roku i pod warunkiem połączenia z inwestycjami w efektywność energetyczną. Możliwe jest również dofinansowanie  działań edukacyjnych oraz współpracy międzynarodowej, o ile są bezpośrednio związane z projektem (możliwa współpraca z NGO) 

Jednym z kluczowych wyzwań dla przyszłej perspektywy budżetowej jest osiągnięcie celów neutralności klimatycznej dla budynków publicznych. Podwyższone wymagania dla nowych budynków przełożyły się w programach centralnych i w kilku województwach na adekwatne zwiększenie punktacji dla kompleksowo zmodernizowanych budynków. Tempo organizowanych naborów oraz obawa o wzrost kosztów modernizacji ograniczają realizowanie ambitnych celów termomodernizacji.

Termomodernizacja budynków komunalnych i społecznych w trybie konkurencyjnym jest realnym działaniem przeciwdziałającym ubóstwu energetycznemu w zasobach gminnych. Ze względu na linie demarkacyjne pomiędzy dofinansowaniem dla budynków prywatnych jednorodzinnych i spółdzielczych ze środków centralnych, dofinansowanie termomodernizacji budynków gminnych jest kluczowe dla zapewnienia niskokosztowych mieszkań. Warto zauważyć, iż dofinansowania centralne w programie „Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych” oraz w programie TERMO wymagają osiągnięcia standardu efektywności równego nowym budynkom. W wielu programach regionalnych minimalne wymagania to zaledwie 30-procentowa poprawa efektywności wyrażona w energii pierwotnej (suma energii zawartej w pierwotnych nośnikach energii, np. w węglu); zatem możliwa do osiągnięcia przy zmianie źródła ciepła i niewielkich działaniach termomodernizacyjnych.

Budynki będące w strefie ochrony konserwatorskiej, a zwłaszcza budynki komunalne w centrach miast, nie mają często możliwości termomodernizacji zewnętrznej. Podwyższone koszty modernizacji historycznych elewacji oraz ograniczenia techniczne związane z termomodernizacją wewnętrzną mogą wpływać na utrzymanie wysokich kosztów eksploatacji zasobu komunalnego.

Na poziomie centralnym wydzielono środki na budowę pilotażowych budynków pasywnych (powinny być nazywane zeroenergetycznymi netto – red.). W programach brak natomiast naborów lub zagwarantowanych środków na pilotażowe projekty tzw. głębokiej termomodernizacji. Konieczność kompleksowej modernizacji zwiększa koszty i czas opracowania projektów. Obecne systemy wielokryterialnej punktacji mogą zniechęcać do ponoszenia zwiększonych wydatków, zwłaszcza przy ocenie efektywności kosztowej. Niewielka konkurencja wśród składanych wniosków oraz brak naboru ciągłego mogą skłaniać gminy do wyznaczania mniej ambitnych i prostszych celów termomodernizacyjnych. 

W podziale środków wsparcia dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i wielorodzinnych można zauważyć znaczącą dysproporcję w stosunku do potrzeb. Na poprawę efektywności energetycznej w najbliższych trzech latach w prywatnym zasobie budownictwa jednorodzinnego zagwarantowano 9,5 mld zł. Adekwatna kwota dla własnościowego i spółdzielczego budownictwa wielorodzinnego wynosi około 1 mld zł (dla porównania, w ramach programu TERMO w ciągu ostatnich 20 lat zrealizowano inwestycje za prawie 3 mld zł).

Występuje także różnica podejścia do finansowania. W budynkach jednorodzinnych wsparcie to w większości dofinansowanie kosztów w wysokości od 30% do 100%, w zależności od sytuacji dochodowej. W przypadku budynków wielorodzinnych jest to maksymalnie 30% dopłaty do kosztów kredytów modernizacyjnych.

Potrzeby grup dotkniętych ubóstwem energetycznym czy osób o niższych dochodach nie są odpowiednio adresowane w prywatnym zasobie budownictwa wielorodzinnego. Chociaż nie stanowi to wyzwania dla większych spółdzielni mieszkaniowych, gdzie mieszkańcy solidarnie ponoszą koszty modernizacji całego zasobu, może być to istotnym ograniczeniem dla mniejszych wspólnot mieszkaniowych, zwłaszcza w przypadku historycznej zabudowy.

Proces wdrażania efektywności energetycznej w Polsce napotyka znaczące wyzwania, zwłaszcza dla organizacji pozarządowych (NGO) i mniejszych podmiotów, które dysponują ograniczonymi zasobami finansowymi i kadrowymi. Skomplikowane procedury aplikacyjne oraz brak spójnej strategii krajowej sprawiają, że wielu potencjalnych beneficjentów rezygnuje z ubiegania się o środki. Problemem są również niejednolite interpretacje wymogów i brak koordynacji między poziomem centralnym a lokalnym, co prowadzi do rozdrobnienia działań i ograniczenia ich efektywności.

Krajowe programy wsparcia często nie uwzględniają specyficznych potrzeb NGO ani technologicznych możliwości realizacji projektów, przez co nie odpowiadają w pełni na lokalne wyzwania.

Najważniejsze postulaty

Uproszczenie procedur aplikacyjnych i administracyjnych
Wiele NGO wskazuje na potrzebę uproszczenia skomplikowanych procesów aplikacyjnych, które wymagają zaawansowanej dokumentacji i rozbudowanego monitoringu. Ułatwienie dostępu do środków poprzez skrócenie procedur oraz wyeliminowanie nadmiernych wymogów administracyjnych pozwoli mniejszym organizacjom efektywnie korzystać z dostępnych funduszy.
Ramy czasowe: Prace nad uproszczeniem formularzy aplikacyjnych oraz wdrożeniem elektronicznych systemów składania wniosków powinny rozpocząć się niezwłocznie i zakończyć do końca pierwszego kwartału 2025 roku.
Procedura: Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) powinny powołać zespół roboczy z udziałem przedstawicieli NGO, który opracuje nowe wzory wniosków oraz specyfikację techniczną dla platformy elektronicznej.

Wzmocnienie wsparcia dla mniejszych podmiotów i NGO
Potrzebne jest stworzenie dedykowanych programów finansowania, które będą dostępne dla NGO, społeczności energetycznych i mniejszych podmiotów. Postulowane jest także zapewnienie wsparcia doradczego i szkoleniowego, co umożliwi skuteczniejsze aplikowanie o fundusze i realizowanie projektów związanych z efektywnością energetyczną.
Ramy czasowe: Opracowanie dedykowanych programów finansowania dla NGO oraz dostosowanie wymagań dotyczących wkładu własnego powinno zostać zakończone do połowy 2025 roku, aby umożliwić ogłoszenie pierwszych naborów w trzecim kwartale 2025 roku.
Procedura: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej we współpracy z NFOŚiGW powinno przeprowadzić konsultacje społeczne z NGO w celu zidentyfikowania ich potrzeb, a następnie opracować i zatwierdzić nowe programy wsparcia.

Zwiększenie integracji i koordynacji działań na poziomie krajowym i lokalnym
Wprowadzenie spójnej strategii, która zintegrowałaby działania różnych instytucji na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym, może zmniejszyć ryzyko duplikacji działań oraz umożliwić lepsze wykorzystanie zasobów. NGO mogłyby odgrywać rolę łącznika między społecznościami a strukturami zarządzającymi, co zapewniłoby bardziej adekwatne rozwiązania.

Promocja zrównoważonej transformacji energetycznej wśród lokalnych społeczności
Wielokrotnie wskazywano na konieczność prowadzenia kampanii edukacyjnych i doradczych, które zwiększą świadomość społeczną na temat korzyści płynących z efektywności energetycznej i zrównoważonego rozwoju. NGO postulują włączenie edukacji klimatycznej do programów wsparcia, co może pozytywnie wpłynąć na lokalne działania i zaangażowanie mieszkańców.
Ramy czasowe: Regularne aktualizowanie informacji o dostępnych konkursach oraz ułatwienie dostępu do dokumentacji konkursowej powinno być wdrożone do końca pierwszego kwartału 2025 roku.
Procedura: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oraz NFOŚiGW powinny zaktualizować swoje strony internetowe, tworząc dedykowane sekcje dla NGO z aktualnymi informacjami o naborach oraz zapewnić dostępność wszystkich niezbędnych dokumentów w formatach przyjaznych dla użytkownika.

Rozwój lokalnych modeli finansowania i alternatywnych instrumentów wsparcia
Istnieje potrzeba wprowadzenia bardziej elastycznych i innowacyjnych form finansowania, takich jak partnerstwa publiczno-prywatne, crowdfunding energetyczny czy kooperatywy energetyczne. Postulaty NGO wskazują, że takie rozwiązania mogłyby zapewnić długoterminowe źródła wsparcia, które odpowiadają na lokalne potrzeby i umożliwiają realizację projektów o zróżnicowanej skali.
Ramy czasowe: Dostosowanie programów grantowych do lokalnych potrzeb oraz promowanie partnerstw lokalnych powinno rozpocząć się w drugim kwartale 2025 roku, z celem realizacji pierwszych projektów do końca 2025 roku.
Procedura: Samorządy lokalne we współpracy z NFOŚiGW powinny przeprowadzić konsultacje z lokalnymi NGO i społecznościami w celu zidentyfikowania specyficznych potrzeb oraz opracować programy wsparcia odpowiadające na te potrzeby.

Zapewnienie wsparcia technicznego i doradczego w obszarze efektywności energetycznej
NGO oraz mniejsze jednostki zgłaszają potrzebę dostępu do szkoleń i poradnictwa technicznego, szczególnie w zakresie zarządzania energią, termomodernizacji oraz wdrażania technologii odnawialnych źródeł energii. Utworzenie sieci doradców dostępnych na poziomie regionalnym mogłoby znacząco przyspieszyć wdrażanie projektów.
Ramy czasowe: Organizacja pierwszych szkoleń i warsztatów powinna rozpocząć się w drugim kwartale 2025 roku, z kontynuacją w cyklach kwartalnych. Utworzenie punktów konsultacyjnych powinno nastąpić do końca 2025 roku.
Procedura: Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz NFOŚiGW powinny nawiązać współpracę z instytucjami szkoleniowymi i ekspertami w dziedzinie efektywności energetycznej w celu opracowania programów szkoleniowych oraz zidentyfikować lokalizacje dla punktów konsultacyjnych.

Uwzględnienie społecznych aspektów transformacji, w tym walki z ubóstwem energetycznym
Wiele organizacji podkreśla konieczność wprowadzenia mechanizmów wsparcia dla osób dotkniętych ubóstwem energetycznym. Postulowane jest, by programy efektywności energetycznej uwzględniały kryteria dostępności i wspierały najbardziej potrzebujących, co mogłoby realnie poprawić warunki życia grup wykluczonych energetycznie.

Uwzględnienie tych postulatów przez decydentów może przyczynić się do bardziej sprawiedliwej, zrównoważonej i skutecznej transformacji energetycznej, która w pełni wykorzysta potencjał NGO oraz zapewni szeroki dostęp do efektywności energetycznej.