“Transformacja jest kobietą”. Raport o sytuacji kobiet na bełchatowskim rynku pracy w procesie sprawiedliwej transformacji

Marzena Tyl-Czarzasty

Położony w województwie łódzkim Bełchatów, podobnie jak inne regiony powęglowe w Polsce wszedł w proces sprawiedliwej transformacji. Najważniejszą datą dla miasta jest 2036 rok, gdy region odejdzie już całkowicie od wydobywania węgla brunatnego. Do tego czasu mieszkańcy oraz lokalni i regionalni włodarze muszą zmierzyć się z wyzwaniem, jakim będzie odnalezienie się w nowej, powęglowej rzeczywistości. Sprawiedliwa transformacja dotyczy każdej osoby mieszkającej w tym regionie. Stowarzyszenie Tak dla Bełchatowa postanowiło sprawdzić, jaka jest sytuacja kobiet oraz co należy zmienić, by ich sytuacja nie uległa pogorszeniu w przyszłości.

Czego dotyczy raport?

Raport pt.: „Kobiety na rynku pracy w powiecie bełchatowskim w procesie sprawiedliwej transformacji – perspektywa indywidualna” oraz briefing: „Kobiety na bełchatowskim rynku pracy w procesie sprawiedliwej transformacji” to efekt pracy Stowarzyszenia, profesorów Uniwersytetu Łódzkiego Izabeli Warwas, Justyny Wiktorowicz i Piotra Szukalskiego oraz firmy badawczej, poświęcone ocenie roli i oczekiwań kobiet na rynku pracy w powiecie bełchatowskim z perspektywy sprawiedliwej transformacji i jej uwarunkowań.

Celem projektu była próba zdiagnozowania barier aktywności zawodowej kobiet w powiecie bełchatowskim oraz możliwości zmniejszania tych barier. W raporcie wskazano najważniejsze wnioski z badania.  Na ich podstawie zaproponowano rekomendacje, które mogą posłużyć decydentom w dalszym procesie sprawiedliwej transformacji regionu. Projekt był kontynuacją badań, które przeprowadzono w 2023 roku. Ich wynikiem był raport pt.: „Kobiety na rynku pracy w powiecie bełchatowskim. Stan obecny, perspektywy, uwarunkowania.”

“Transformacja jest kobietą”

Hasło to krąży od kilku lat w przestrzeni publicznej i jest jak najbardziej adekwatne w odniesieniu do transformacji regionów węglowych takich jak Bełchatów, Konin czy Śląsk. Regiony węglowe tworzyły przez wiele lat monokultury przemysłowe, w których zatrudnienie w głównej mierze opierało się o zawody „męskie”. W ramach projektu odbyły się spotkania z udziałem kobiet regionu bełchatowskiego w różnym przedziale wiekowym. Dały one początek nowych znajomości i sieciowania, inicjatyw czy choćby możliwość wyrażenia swoich poglądów oraz poszerzenia wiedzy na temat transformacji.

Raport dał także aktualny obraz sytuacji kobiet zamieszkujących region bełchatowski, pokazał ich wiedzę odnośnie czekających ten region zmian, czego im brakuje, co można ulepszyć i czego oczekują kobiety tego regionu w obliczu nieuniknionych zmian. Prócz tego kobiety w regionie bełchatowskim posiadają głównie wykształcenie średnie (80% ankietowanych), a zaledwie 6% ankietowanych kobiet posiada wykształcenie wyższe magisterskie, jeśli zaś mówimy o kobietach 50+ to ponad połowa ma wykształcenie zasadnicze zawodowe lub niższe. Mieszkanki powiatu wysoko oceniają swoje kompetencje miękkie, w szczególności komunikatywność, łatwość nawiązywania kontaktów i odpowiedzialność. Szczególnie kobiety przed trzydziestym rokiem życia chętniej uczą się nowych rzeczy, mają wysokie umiejętności ICT, są kreatywne i potrafią pracować zespołowo. Są także aktywne zawodowo. Większość pracuje w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, przeważnie poza sektorem energetycznym. 28% kobiet pracuje fizycznie, 20% pracuje w sektorze publicznym.

Ankietowane kobiety zdają sobie sprawę, że transformacja wiąże się z wygaszeniem działania kompleksu energetycznego, co wpłynie niekorzystnie na zmiany struktury populacji powiatu. Mają jednak świadomość, że te negatywne skutki można złagodzić poszukiwaniem i przyciąganiem nowych inwestorów, nowych technologii, nowoczesnego przemysłu, a także poprzez wspieranie już istniejących firm.

Przedsiębiorczość wśród mieszkanek regionu bełchatowskiego

To co zastanawia i jest wskazówką do dalszych działań, to fakt iż pomimo wysokiego poziomu postawy przedsiębiorczości sama przedsiębiorczość jest niska: 7,6 % kobiet prowadzi własną działalność gospodarczą, co daje niższy odsetek niż dla Polski ogółem, tj.10,4%. Badane kobiety identyfikują się ze stwierdzeniem „mam w sobie dość siły i umiejętności, żeby sprostać zadaniom, które sobie stawiam”. Z diagnozy badań wynika również, że kobiety oczekują wsparcia instytucjonalnego w kontekście transportu publicznego, lepszych usług rynku pracy, zwiększonego doradztwa zawodowego i wsparcia motywacyjnego. 

Fundusze Europejskie dla regionu bełchatowskiego

Oczekiwaną pomocą dla poprawy sytuacji zawodowej kobiet w regionie bełchatowskim mogą być Fundusze Europejskie. Każdy z Funduszy Europejskich: EFRR, EFS+ i FST oferuje możliwość wsparcia, jakiego będą potrzebowały kobiety w przyszłości. Programami i działaniami, o których warto wspomnieć mogą być: 

• Strefa rozwoYou3, 
• Strefa Transformacji, 
• Zawodowa Reaktywacja, 
• Przepis na rozwój 4, 
• Mennica usług szkoleniowych 2, 
• Bony rozwojowe dla łódzkiego, 
• Bon szkoleniowy szansą na rozwój osobisty, 
• Łódzkie bony szkoleniowe, 
• aBONament na rozwój, 
• Impuls do zmian – bony rozwojowe dla osób dorosłych z Obszaru Transformacji. 

Wymienione projekty mają podobną formułę: dofinansowanie szkoleń, kursów, studiów podyplomowych w 93% z funduszy unijnych, którymi każdy z operatorów dysponuje.

Podsumowanie

„Transformacja jest zawsze etapem najlepszym do rozwoju, to nic innego jak zmiana. Dzięki dofinansowaniom ten region może być atrakcyjny, może przyciągnąć do terenów pokopalnianych  nowych dużych inwestorów. Nikt nie ma takich terenów, tylu możliwości i nigdy nie będzie miał. (…) Można rozwijać przemysł kosmiczny, z terenów po zaniedbanych ośrodkach wczasowych można zrobić nowoczesne centra rehabilitacyjne, wyspecjalizowane, powinno się inwestować w szpitale, unowocześniać je, mogą tu powstać duże, nowoczesne laboratoria chemiczne(…)”. Te słowa z briefingu stanowią najlepsze podsumowanie tego, jak widzą przyszłość regionu bełchatowskiego kobiety zamieszkujące swój region.

Z kolei sam raport aktualizujący sytuację zatrudnienia, wykształcenia, poglądów na temat sprawiedliwej transformacji regionu węglowego może stać się wskazówką dla potencjalnych inwestorów, włodarzy i dla innych podmiotów, które mogą i zechcą odegrać swoją rolę w tworzeniu nowej rzeczywistości „powęglowej”.