Inwazja obcych? Czyli słów kilka o gatunkach inwazyjnych w Polsce

Łucja Kucmin-Węglarczyk

Barszcz Sosnowskiego, klon jesionolistny, jenot, szop pracz…Lista gatunków inwazyjnych w Polsce jest coraz większa i już teraz stanowią one jedno z największych zagrożeń dla bioróżnorodności. inwazje gatunkowe dewastują lokalne środowiska. W wyniku ich obecności dochodzi do wypierania rodzimych zwierząt i roślin, a także do zakłócania równowagi ekologicznej, co ma negatywne skutki zarówno dla przyrody, jak i dla gospodarki.

Jak w każdej sytuacji kluczem do sukcesu – w tym przypadku biologicznego – jest równowaga. A ta, jakiś czas temu, została już przekroczona. Najpierw jedno skupisko, potem następne. I nagle wszędzie rośnie nawłoć. Dlaczego się tak dzieje? 

To jeden z najbardziej znanych przykładów sukcesu siedliskowego rośliny inwazyjnej – nawłoci kanadyjskiej. Wyposażone w mnogość nasion, z roku na rok wypierają z kolejnych miejsc rodzime gatunki, a wraz za tym znikają z danego miejsca kolejne gatunki owadów. Jak ludzie, tak i zwierzęta, w tym owady, mają swoje preferencje jedzeniowe, spożywcze i nie wszystkie lubią nawłoć. I tak miejsce tętniące życiem, bogate w różnorodne gatunki roślin i zwierząt, z roku na rok zamienia się w pole nawłoci obsługiwane przez roje pszczoły miodnej. 

Barszcz Sosnowskiego, klon jesionolistny, czeremcha amerykańska, robinia akacjowa, jenot, stonka kukurydziana, szop pracz, żółw ostrogrzbietowy. Co je łączy? Pojawiły się w Polsce za pośrednictwem działań, a potem zaniedbań człowieka. I niestety fatalnie oddziałują na naszą rodzimą przyrodę. Czy można coś na to zaradzić? 

Gdy mleko się wylało i nawłoć rozrosła się ponad miarę, trzeba ją konsekwentnie usuwać. I warto wiedzieć, że można na takie działania pozyskać środki unijne w ramach programów unijnych  w perspektywie 2021–2024. W Małopolsce takie dotacje przewidują działania: 2.14 Ochrona różnorodności biologicznej (nabór 11.2024, ponad 56 mln zł, brak informacji o kolejnym), 2.16 Rekultywacja terenów zdegradowanych (nabór planowany we wrześniu 2025 z dotacją prawie 13 mln zł), 8.14 Transformacja klimatyczna (nabór nie był ogłaszany ani ujęty w harmonogramie).

W programie Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-2027 planowano uruchomić konkurs 01.05 Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury, 3. Zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych – dotacja 20 mln zł, konkurs organizuje NFOŚiGW. Do dnia dzisiejszego Komitet Monitorujący nie przyjął kryteriów i nie ogłoszono konkursu.

Przeciętny proces usuwania inwazji zajmuje 3 lata, jest czaso- i kosztochłonny.  Skuteczny pod warunkiem, że skupimy się na danym gatunku, a nie na wszystkim po trochu. I najważniejsze – nie siejmy, nie sadźmy obcych gatunków kwiatów, krzewów, drzew. Z kolei jeżeli nie mamy wiedzy i doświadczenia – opiekujmy się raczej psami i kotami, gatunki egzotyczne zostawiając specjalistom.