Sprawczość członków komitetu monitorującego
Krzysztof Pietruszewski
Rola komitetów monitorujących przy wydatkowaniu Funduszy Europejskich jest niebagatelna. Ich celem jest włączanie partnerów społecznych w prace nad wydatkowaniem unijnych funduszy. W ten sposób Komisja Europejska chce zapewnić transparentny i aktywny udział jak największej liczby przedstawicieli różnorodnych grup społecznych. Wiele aktów prawnych, zarówno na poziomie unijnym, krajowym i regionalnym gwarantuje członkom i członkiniom komitetów monitorujących liczne możliwości i kompetencje.
Podstawy prawne dla kompetencji członków i członkiń KM
Komitety monitorujące (KM) zostały powołane na mocy unijnego Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 240/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. w sprawie europejskiego kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Z kolei z niego wynikają podstawy prawne dla innych dwóch istotnych dla osób pracujących w KM dokumentów:
- Wytyczne dotyczące komitetów monitorujących, sporządzone w Polsce przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej,
- regulaminy poszczególnych komitetów monitorujących.
Każdy z tych dokumentów posiada status aktu prawnego, w związku z czym podane w nich kompetencje są gwarantowane na mocy prawa. Wspomnieć należy też o tym, że regulamin komitetu nie jest dany raz na zawsze i można go zmieniać. Z tego też powodu w wielu komitetach powstają grupy robocze ds. regulaminu.
Sprawczość w komitecie monitorującym
Każdy podmiot może wyznaczyć do komitetu monitorującego dwie osoby: przedstawiciela i swojego zastępcę, posiadającego te same kompetencje, co przedstawiciel. Oboje mają wskazane konkretne zadania, jakie mają realizować w ramach swojej pracy. Głównym i najważniejszym zadaniem jest analizowanie informacji przekazywanych od instytucji zarządzającej, tzw. IZ (w Polsce są to urzędy marszałkowskie poszczególnych województw w przypadku funduszy regionalnych lub ministerstwa w przypadku funduszy krajowych). Najczęściej są to projekty uchwał z kryteriami do naborów. Wówczas właśnie jest czas na składanie przez nich uwag i ewentualne zatrzymanie procesu w celu dopracowania konkursu.
Prócz takich działań istotną możliwością jest wnioskowanie o informacje dotyczące samych projektów. Zgodnie z tym, co mówią Wytyczne, wniosek może dotyczyć informacji “związanych z zagadnieniami rozpatrywanymi przez komitet”. Równie istotny jest “dostęp do dokumentów odnoszących się do rozpatrywanych kwestii, niezależnie od etapu prac nad tymi dokumentami”. W zasadzie to dzięki tym dwóm punktom członek lub członkini komitetu monitorującego może w pełni sprawować swoją funkcję.
Niemniej ważną opcją jest zapraszanie na posiedzenia i grupy robocze ekspertów z danych dziedzin. Zatrzymując się chwilę nad grupami roboczymi, należy wspomnieć, że to na nich właśnie można przedyskutować wiele kwestii związanych z pracami komitetu monitorującego, ale także wykraczającymi poza zakres ich działań. Dyskusje na nich bywają zwykle dłuższe i bardziej owocne, aniżeli na samym posiedzeniu komitetu. Efektem posiedzeń grupy roboczej mogą być m.in. projekty uchwał, w tym kryteria do konkretnych naborów. Właśnie na Grupie roboczej ds. Wielkopolski Wschodniej organizacje ekologiczne przekonały przedstawicieli Komisji Europejskiej do tego, by zatrzymać finansowanie szkodliwego dla środowiska naturalnego projektu hydrologicznego. Zainteresowanych tym tematem odsyłam do raportu autorstwa Ryszarda Babiasza. Z kolei Grupa robocza ds. społeczeństwa obywatelskiego przy KM w Wielkopolsce wypracowała wspólnie z przedstawicielami IZ nowe, poprawione kryteria dotyczące infrastruktury społecznej dla osób bezdomnych. Istotną grupą roboczą są zawsze te, których przedmiotem pracy jest regulamin komitetu monitorującego. W ten sposób wspólnie pracują nad poprawkami i zmianami obowiązujących w nich zapisach. Ciekawą opcją, którą można zawrzeć w regulaminie każdego komitetu jest także możliwość utworzenia ciała o charakterze opiniodawczo-doradczym dla Przewodniczącego komitetu.
Każdy przedstawiciel i zastępca może również wnioskować o wykonanie ekspertyz, badań lub analiz, które IZ może sfinansować z pomocy technicznej. Komisja Europejska dostrzegła również potrzebę umożliwienie finansowania szkoleń dla członków i członkiń komitetów monitorujących. Koszty szkolenia, podobnie jak ewentualne noclegi lub koszty przejazdu, pokrywane są ze środków z pomocy technicznej.
Podsumowanie
Komitety monitorujące wymagają od swoich członków i członkiń ogromnego zaangażowania, jeśli chcą pełnić swoją funkcję efektywnie. Oczywiście, jak wszystkie tego typu prawa i możliwości, aby były skuteczne, należy nauczyć się z nich właściwie korzystać. Wówczas pozwalają one nie tylko na zmienianie kryteriów dla poszczególnych naborów, czy organizowanie spotkań grup roboczych, ale nawet na zatrzymanie realizacji szkodliwych projektów. Trzymanie ręki na pulsie jest w zasadzie niezbędną czynności w tej pracy.
Analiza dokumentów, dostęp do informacji, organizowanie spotkań eksperckich, rzecznictwo na rzecz określonych propozycji, proponowanie zmian, w końcu stałe monitorowanie działań IZ i wydatkowania Funduszy Europejskich. To nie tylko trudna, ale też konieczna i pożyteczna praca, dzięki której wiemy, że środki unijne uda się przekazać na właściwe inwestycje.