Czym jest Europejski Zielony Ład

Piotr Czerniejewski

Europejski Zielony Ład to pakiet inicjatyw politycznych, których celem jest skierowanie Unii Europejskiej na ścieżkę zielonej transformacji, której ostatecznym celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. Jest także kluczową częścią planu UE mającego na celu osiągnięcie agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Program wspiera przekształcenie UE w sprawiedliwe i zamożne społeczeństwo z nowoczesną i konkurencyjną gospodarką. Podkreśla także potrzebę holistycznego i międzysektorowego podejścia, w którym wszystkie obszary wdrażanych polityk, przyczyniają się do osiągnięcia ostatecznego celu związanego z neutralnością klimatyczną. Pakiet zawiera inicjatywy obejmujące klimat, środowisko, energię, transport, przemysł, rolnictwo i zrównoważone finanse, które to elementy są ze sobą silnie powiązane. Europejski Zielony Ład został zainicjowany przez Komisję 11 grudnia 2019 roku i od tego czasu programy wchodzące w jego skład, są sukcesywnie wdrażane. Po debacie parlamentarnej w styczniu 2020 r. Parlament Europejski zdecydował się poprzeć przedstawiony pakiet, jednak wskazał, że należy zrobić więcej, aby proces jego wdrażania nie pozostawił nikogo w tyle. Co prawda, Rada Europejska głosowała za zwiększeniem celu redukcyjnego na 2030 r. z wcześniejszego 40% do co najmniej 50% i do 55% w porównaniu z poziomem z 1990 r. Jednak Parlament Europejski wezwał do wyznaczenia wyższych celów pośrednich, aby urealnić osiągnięcie ostatecznych celów, głosując za celem 60% do 2030 roku (Komisja Europejska, 2020a). Naukowcy, na przykład członkowie Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC), powszechnie opowiadają się za redukcją emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 7,6% rocznie, aby utrzymać temperaturę poniżej 1,5°C. Dla UE oznaczałoby to redukcję o 65% do 2030 roku, stąd przyjęte cele nie są zgodne z wytycznymi naukowców (Fetting, 2020).

Głównymi celami Europejskiego Zielonego Ładu są neutralność pod względem emisji dwutlenku węgla netto do roku 2050 oraz oddzielenie wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów. Pakiet nie jest prawem samym w sobie, ale ogólną strategią polityczną, określającą ambicje i cele w różnych sektorach polityki. W celu jego wdrożenia rewidowane są istniejące przepisy i standardy, a także opracowywane i wdrażane nowe przepisy i dyrektywy. Zielony Ład jest oparty na ośmiu kluczowych celach (Komisja Europejska, 2019):

• zwiększenie ambicji klimatycznych UE na lata 2030 i 2050;
• dostarczanie czystej, niedrogiej i bezpiecznej energii;
• mobilizowanie przemysłu na rzecz czystej gospodarki o obiegu zamkniętym;
• budowanie i remontowanie w sposób efektywny energetycznie i zasobowo;
• zerowy poziom zanieczyszczeń na rzecz środowiska wolnego od substancji toksycznych;
• ochrona i przywracanie ekosystemów i różnorodności biologicznej;
• od pola do stołu: sprawiedliwy, zdrowy i przyjazny dla środowiska system żywnościowy;
• przyspieszenie przejścia na zrównoważoną i inteligentną mobilność.

Przez ostatnie 200 lat, od początku rewolucji przemysłowej, energia pozyskiwana z węgla, ropy i gazu napędzała bezprecedensowy wzrost gospodarczy i wzrost dobrobytu. W przypadku węgla, jego zasoby były bezpiecznie przechowywane w ziemi przez ponad 300 milionów lat. Spalanie ich w ciągu roku w tempie miliona lat fotosyntezy, spowodowało dodanie do atmosfery znacznie więcej węgla niż są w stanie wchłonąć lądy i oceany. Przez ostatnie 400 000 lat stężenie CO2 w atmosferze wahało się od 180 do 300 części na milion (ppm); w ciągu ostatnich 10 000 lat, czyli czasu rozwoju nowoczesnych cywilizacji, stężenia wahały się od 260 do 280 ppm (Deichmann i Zhang, 2013). Od czasu rewolucji przemysłowej wzrosły one do 424 ppm na początku 2023 r., czyli poziomu, który Ziemia ostatni raz widziała około 4 miliony lat temu, we wczesnej epoce pliocenu (Bełdowicz, 2023). Dodanie wpływu innych gazów cieplarnianych, takich jak metan, powoduje, że obecne stężenia wynoszą około 450 ppm ekwiwalentu CO2 lub CO2e. Atmosferyczny CO2 i inne gazy cieplarniane zatrzymują promieniowanie słoneczne, powodując stopniowe ocieplenie – tak zwany efekt cieplarniany. W ciągu ostatnich 100 lat zjawisko to spowodowało wzrost temperatur o około 1,09 °C (IPCC, 2023). Podstawowa fizyka tego procesu jest znana od czasów prac Josepha Fouriera z lat dwudziestych XIX wieku. Z kolei w 1896 roku Svante Arrhenius ustalił związek pomiędzy powodowaną przez człowieka emisją gazów cieplarnianych a globalnym ociepleniem. Obecnie podstawy nauki, modele klimatyczne i coraz większa liczba dowodów empirycznych potwierdzają istnienie globalnego ocieplenia. W odpowiedzi społeczność światowa przyjęła konsensus naukowy, że wzrost globalnej temperatury musi utrzymać się poniżej 2°C i dążyć do poziomu 1,5°C, aby zapobiec niebezpiecznym zmianom w systemie klimatycznym. Jest to cel, na który rządy zgodziły się na światowym szczycie klimatycznym, podpisując porozumienie paryskie w 2015 r. (United Nations, 2015). Na mocy Porozumienia paryskiego z 2015 r. w sprawie zmian klimatu, 197 krajów zobowiązało się do podjęcia ambitnych wysiłków na rzecz zwalczania zmian klimatycznych, przystosowania się do ich skutków i zapewnienia zwiększonego wsparcia krajom rozwijającym się. Oprócz takich zobowiązań podjętych przez rządy krajowe, poparcie Porozumienia paryskiego przez przedsiębiorstwa, społeczeństwo obywatelskie i samorządy lokalne rozprzestrzeniło się na całym świeci. W 2015 roku państwa członkowskie ONZ przyjęły także Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 – kompleksowy globalny plan działań na rzecz ludzi, planety i dobrobytu, składający się z 17 celów zrównoważonego rozwoju (SDGs), w tym celu 13. w sprawie działań klimatycznych i 169 pomniejszych celów do osiągnięcia do 2030 r. (United Nations, 2015). Te ambitne globalne zobowiązania wspólnie wyznaczają początek nowej ery zrównoważonego rozwoju „po roku 2015”. Dążą do transformacyjnych zmian w świecie stojącym przed poważnymi wyzwaniami społecznymi, gospodarczymi, politycznymi i środowiskowymi. Wymagają również procesów zarządzania obejmujących wiele sektorów, interesariuszy i krajów. Powyższe wydarzenia doprowadziły do powstania Europejskiego Zielonego Ładu, jako odpowiedzi na wyzwania klimatyczne i te związane ze zrównoważonym rozwojem.

Strategie i cele redukcyjne

Rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego, ustala wiążące roczne cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych dla państw członkowskich w sektorach, które nie są objęte unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) lub rozporządzeniem w sprawie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF). Sektory te obejmują transport drogowy i krajowy transport morski, budynki, rolnictwo, odpady, drobny przemysł. Nowe przepisy zwiększyły unijny cel redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. z 29% do 40% w porównaniu z 2005 r. w danych sektorach. Rozporządzenie utrzymuje zwiększone cele krajowe przypisane każdemu państwu członkowskiemu zgodnie z propozycją Komisji i dostosowuje sposób, w jaki państwa członkowskie mogą wykorzystywać istniejące mechanizmy elastyczności, aby osiągnąć swoje cele. W celu uwzględnienia niepewności związanej z nieprzewidzianymi zdarzeniami, mającymi wpływ na emisje, Rada i Parlament uzgodniły aktualizację w 2025 r. liniowej trajektorii emisji ustalonej dla każdego państwa członkowskiego, co mogłoby prowadzić do dostosowania w górę lub w dół rocznych limitów emisji okres 2026–2030. Rozporządzenie umożliwia państwom członkowskim przechowywanie i pożyczanie przydziałów emisji. W odniesieniu do roku 2021, jeżeli ich emisje były niższe niż roczne limity emisji, państwa członkowskie mogą przenieść do 75% swojego rocznego limitu emisji na ten rok na kolejne lata do 2030 r. Jednocześnie w latach, w których emisje są wyższe od rocznego limitu, państwa członkowskie będą mogły pożyczyć przydziały na rok następny w wysokości do 7,5% swoich rocznych limitów emisji na lata 2021–2025 i do 5% w przypadku lat 2026–2030. Tymczasowe porozumienie umożliwia także kupno i sprzedaż uprawnień do emisji pomiędzy państwami członkowskimi do 10% ich rocznych limitów emisji na lata 2021-2025 i 15% na lata 2026-2030 (Rada Europejska i Parlament Europejski, 2021a).  

Celem unijnej strategii na rzecz różnorodności biologicznej na rok 2030 jest pomoc w odbudowie różnorodności biologicznej w Europie do roku 2030. Działania określone w strategii (Rada Europejska, 2020), obejmują:

• odbudowę zdegradowanych ekosystemów w całej UE do 2030 r. poprzez szereg zobowiązań i środków, w tym zmniejszenie o 50% stosowania pestycydów do 2030 r. oraz poprzez zasadzenie 3 miliardów drzew w całej UE;
• utworzenie ambitnych globalnych ram różnorodności biologicznej;
• przeznaczenie 20 miliardów euro rocznie na ochronę i promowanie różnorodności biologicznej za pośrednictwem funduszy UE oraz funduszy krajowych i prywatnych;
• utworzenie obszarów chronionych obejmujących co najmniej 30% powierzchni lądowej i morskiej UE, poszerzających zasięg istniejących obszarów Natura 2000.

Unijny system żywnościowy zapewnia świeżą i bezpieczną żywność ponad 400 milionom obywateli Europy. Produkcja żywności to nie tylko istotna usługa, ale także źródło dochodu, ponieważ łańcuch rolno-spożywczy UE jest jednym z głównych sektorów gospodarczych UE. Sektor rolno-spożywczy ma jednak znaczący wpływ na środowisko. Według raportu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) około jedna trzecia światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z procesów wytwarzania żywności. Komisja przedstawiła strategię „od pola do stołu” jako jedno z kluczowych działań w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Strategia, przyczyniając się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., ma na celu przesunięcie obecnego systemu żywnościowego UE w stronę modelu zrównoważonego. Przywołując bezpieczeństwo żywnościowe jako priorytet, głównymi celami strategii są ograniczyć straty i marnotrawstwo żywności; zmniejszyć o połowę zużycie pestycydów i nawozów oraz sprzedaż środków przeciwdrobnoustrojowych; promować bardziej zrównoważoną konsumpcję żywności i zdrową dietę; zapewnić wystarczającą, przystępną cenowo i pożywną żywność; zwiększyć ilość gruntów przeznaczonych pod rolnictwo ekologiczne, czy poprawić dobrostan zwierząt. (Komisja Europejska, 2020b).

Europejska Strategia Przemysłowa

Przemysł Unii Europejskiej odpowiada za ponad 20% unijnego PKB, około 35 milionów miejsc pracy i 80% eksportu towarów z UE. Patrząc w przyszłość, przemysł wspólnoty będzie odgrywał kluczową rolę w transformacji ekologicznej i cyfrowej. Chcąc wykorzystać ten potencjał, UE dąży do zwiększenia konkurencyjności rodzimego przemysłu w skali światowej. Komisja przedstawiła strategię przemysłową w 2020 roku, którą później zaktualizowała w maju 2021 r., opierając się na wnioskach wyciągniętych z kryzysu związanego z Covid-19 (Komisja Europejska, 2021). Strategia przemysłowa dla Europy koncentruje się na następujących kluczowych obszarach: wzmocnienie odporności jednolitego rynku i strategicznych zależności UE oraz przyspieszenie transformacji ekologicznej i cyfrowej. Strategia przemysłowa skupia się także na tak zwanych ścieżkach przejścia, czyli na określeniu konkretnych działań niezbędnych do udanej transformacji tego sektora. Wskazuje zatem na wspólne projekty, obejmujące wiele krajów, aby zmaksymalizować inwestycje w ramach planu naprawy gospodarczej i osiągania celów klimatycznych. W tym celu zawierane są partnerstwa w ramach programu „Horyzont Europa”. (Rada Europejska i Parlament Europejski, 2023).

Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym

W marcu 2020 r. Komisja przedstawiła plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym obejmujący ponad 30 punktów działania dotyczących zapewnienia rozwoju zrównoważonych produktów i obiegu zamkniętego w procesach produkcyjnych, zmniejszenia ilości odpadów czy wzmocnienia pozycji konsumentów. Szereg środków ma na celu zapewnienie, że produkty staną się trwalsze i łatwiejsze do naprawy, a konsumenci będą mogli dokonywać bardziej zrównoważonych wyborów. Elementem planu stała się dyrektywa w sprawie ekoprojektów, która funkcjonuje od 2009 roku. Ustala ona wymagania dotyczące efektywności energetycznej obejmujące różne grupy produktów, na przykład komputery, lodówki czy pompy wodne. W związku z nowymi regulacjami, ustalono nowe wymogi dotyczące ekoprojektów dla produktów zrównoważonych. Wprowadzone zasady mają na celu ustanowić wymogi w zakresie zrównoważonego rozwoju dla prawie wszystkich rodzajów towarów wprowadzanych na rynek UE, zakazać niszczenia niektórych niesprzedanych towarów konsumpcyjnych, takich jak tekstylia i obuwie oraz wprowadzić cyfrowy paszport produktu, który będzie zawierał informacje na temat zrównoważenia środowiskowego produktu. Dodatkowo Unia Europejska chce zapewnić konsumentom możliwość ubiegania się o naprawę zamiast wymiany, jeśli produkt jest uszkodzony lub wadliwy. (Rada Europejska i Parlament Europejski, 2024). 

Pakiet Fit for 55 odnosi się do celu Unii Europejskiej, jakim jest redukcja emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% do 2030 roku. Proponowany pakiet ma na celu dostosowanie prawodawstwa unijnego do celu na rok 2030, czyli przełożenie ambicji klimatycznych Zielonego Ładu na prawo. Pakiet stanowi zestaw propozycji mających na celu zmianę prawodawstwa dotyczącego klimatu, energii i transportu oraz wprowadzenie nowych inicjatyw ustawodawczych w celu dostosowania przepisów UE do celów klimatycznych UE. nadrzędnym celem pakietu jest zapewnienie spójnych i zrównoważonych ram osiągnięcia celów klimatycznych UE, które zapewnią sprawiedliwą społecznie transformację; utrzymają i wzmocnią innowacyjność i konkurencyjność przemysłu UE, zapewniając jednocześnie równe warunki działania podmiotom gospodarczym z krajów trzecich oraz potwierdzą pozycję UE jako lidera w światowej walce ze zmianami klimatycznymi. W ramach pakietu wprowadzone zostaną nowe programy, a obecnie funkcjonujące zostały w niego włączone, celem stworzenia spójnej strategii prawnej, prowadzącej do osiągnięcia celów klimatycznych UE. Do wymienionych programów należą: Unijny system handlu uprawnieniami do emisji; Społeczny fundusz klimatyczny; Graniczny podatek węglowy; Cele redukcji emisji państw członkowskich; Emisje i pochłanianie wynikające z użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa; Normy emisji CO2 dla samochodów osobowych i dostawczych; Ograniczenie emisji metanu w energetyce; Zrównoważone paliwa lotnicze; Paliwa zdekarbonizowane w żegludze; Infrastruktura paliw alternatywnych; Energia odnawialna; Efektywność energetyczna; Charakterystyka energetyczna budynków; Pakiet dotyczący rynku wodoru i gazu dekarbonizowanego oraz opodatkowanie energii (Erbach i Jensen, 2022).

Europejskie Prawo o Klimacie

Wraz z przyjęciem europejskiego prawa o klimacie w 2021 r., UE jest prawnie związana celem neutralności klimatycznej w 2050 r. Prawo o klimacie ustanawia również wiążące zobowiązanie Unii i jej państw członkowskich do osiągnięcia 55% redukcji netto emisji gazów cieplarnianych w 2030 r. w porównaniu z 1990 r. Europejskie prawo o klimacie nie tylko określa nowe odpowiednio podwyższone cele dotyczące łagodzenia zmiany klimatu i adaptacji do niej, ale także dostosowuje rozporządzenie UE w sprawie zarządzania, do niektórych z wyżej wymienionych celów, poprzez włączenie ogólnego celu neutralności klimatycznej jako nową dodatkową podstawę sprawozdawczości i oceny (Schlacke i in., 2022).

Taksonomia i DNSH 

Taksonomia UE jest częścią podejścia polityki przemysłowej, którego celem jest sterowanie strukturą produkcji poprzez modyfikację warunków finansowania przedsiębiorstw. W tym kontekście Taksonomia UE ustanawia kryteria, według których klasyfikuje się działalność gospodarczą pod kątem tego, czy wnosi ona istotny wkład w realizację celów zrównoważonego rozwoju UE. Przeznaczanie inwestycji przyjaznych zrównoważonemu rozwojowi ma na celu wspieranie zielonego finansowania, zapewniając tym samym korzystniejsze warunki finansowania tym rodzajom działalności gospodarczej, które spełniają kryteria określone w Taksonomii. W taksonomii zdefiniowano sześć celów środowiskowych (Fetting, 2020):

• łagodzenie zmian klimatycznych;
• adaptacja do zmian klimatycznych;
• zrównoważony rozwój i ochrona zasobów wodnych i morskich;
• przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym;
• zapobieganie i kontrola zanieczyszczeń;
• ochrona i przywracanie różnorodności biologicznej i ekosystemów.

W parze z taksonomią wprowadzono zasadę DNSH, czyli „niewyrządzania znaczącej szkody”, która została ustanowiona jako element zapewniający kwalifikowalność inwestycji w celu uzyskania dostępu do instrumentów finansowych na podstawie zasady środowiskowego zrównoważenia. Działalność gospodarcza kwalifikuje się jako zrównoważoną środowiskowo, jeżeli ta działalność gospodarcza  w znacznym stopniu przyczynia się do realizacji jednego lub większej liczby celów środowiskowych oraz nie szkodzi znacząco żadnemu z nich. (De Vincenti, 2022).

Komisja Europejska szacuje, że do 2030 roku potrzebne będą zrównoważone inwestycje o wartości co najmniej 1 biliona euro. Plan inwestycyjny Europejskiego Zielonego Ładu (EGDIP) jest głównym narzędziem umożliwiającym mobilizację wymaganych, zrównoważonych inwestycji w ciągu następnej dekady. Będą się na to składać zarówno fundusze publiczne, jak i prywatne, ponieważ sam sektor publiczny nie jest w stanie sfinansować wszystkich niezbędnych inwestycji. 11 500 miliardów euro będzie pochodzić bezpośrednio z budżetu UE, a większość pozostałych środków zostanie uruchomiona w ramach programu inwestycyjnego InvestEU. InvestEU jest kontynuacją Planu Inwestycyjnego dla Europy, w którym wszystkie dostępne obecnie instrumenty finansowe UE jest połączonych w ramach InvestEU (Komisja Europejska, 2020a). Wyróżnia się cztery kluczowe obszary inwestycyjne zrównoważona infrastruktura; badania, innowacje i cyfryzacja; małe i średnie przedsiębiorstwa; inwestycje społeczne i umiejętności. W tych czterech obszarach inwestycyjnych co najmniej 30% inwestycji będzie poświęcone problemom klimatycznym. Oprócz 25% budżetu UE EGDIP opiera się również na wkładach z budżetów krajowych na rzecz projektów UE.

Unia Europejska zamierza wykorzystać też istniejące mechanizmy. Pierwszym z nich jest Fundusz Modernizacyjny, którego wielkość zostanie zwiększona w drodze licytacji dodatkowych 2,5% puli ETS, co daje kwotę około 14 mld EUR, z czego 90% będzie musiało zostać przeznaczone na wsparcie inwestycji priorytetowych. Polska otrzyma z tego funduszu między 5 a 6 mld euro. Do obszarów wsparcia w ramach tego funduszu, można zaliczyć wytwarzanie i wykorzystanie energii z OZE, efektywność energetyczną, magazynowanie energii i modernizację sieci oraz wsparcie sprawiedliwej transformacji w regionach węglowych. Drugim mechanizmem jest fundusz innowacji, który został wzmocniony przez Radę i Parlament. W porównaniu z obecną wielkością funduszu, dodano dodatkowe 20 mln uprawnień pochodzących z rozszerzenia zakresu EU ETS morskiego na dodatkowe duże statki. Łączna wartość funduszu wynosi zatem około 20 mld euro. Obszarami wsparcia są innowacyjne niskoemisyjne technologie i procesu w branżach o wysokim wykorzystaniu energii, CCU (wychwytywanie i utylizacja CO2), tworzenie i obsługa CCS (wychwytywanie i magazynowanie CO2), innowacje w zakresie produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz magazynowanie energii. Fundusz realizuje Komisja Europejska z instytucjami implementującymi, tj. Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska oraz Europejski Bank Inwestycyjny. Finansowane są dwa typy projektów: dużej i małej skali. W ramach pierwszej transzy grantów na projekty małej skali 32 projekty z całej UE uzyskały dofinansowanie w wysokości łącznie 118 mln euro, z tego dwa w Polsce. (Rada Europejska i Parlament Europejski, 2023a).

Budowanie poczucia „własności procesu” wśród obywateli

Komisja Europejska tworząc Europejski Zielony Ład i podlegające pod niego strategie, skupiła się na stworzeniu mechanizmu szerokich konsultacji społecznych, tak aby obywatele Unii Europejskiej mieli poczucie, że stworzone rozwiązania uwzględniają ich potrzeby. Przykładowo przeprowadzone zostały konsultacje publiczne na temat Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu, w którym uczestniczyli przedstawiciele regionów, społeczności lokalnych, społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstw i szkół. Także Fundusz Sprawiedliwej Transformacji wymagał od regionów górniczych stworzenia Terytorialnych Planów Sprawiedliwej Transformacji, przy czym brały udział wszystkie strony zainteresowane procesem (Komisja Europejska, 2024).

Nadzorowanie (monitorowanie) funduszy

Państwa członkowskie są zobowiązane do powołania komitetów monitorujących w celu sprawdzenia czy programy korzystające ze środków polityki spójności są prawidłowo wdrażane. Komitety te muszą spotykać się co najmniej raz w roku, a przewodniczy im odpowiednie państwo członkowskie lub organ zarządzający. Składają się z władz regionalnych, lokalnych i miejskich, partnerów gospodarczych i społecznych oraz odpowiednich organów reprezentujących społeczeństwo obywatelskie. Każdy członek komitetu monitorującego ma głos, a Komisja uczestniczy w monitorowaniu i doradztwie. Do kluczowych zadań komitetu monitorującego należą (Komisja Europejska, 2023):

• ocena skuteczności i jakości programów,
• zatwierdzanie kryteriów finansowania w ramach każdego programu,
• dokonywanie okresowych przeglądów programów i ich postępów w osiąganiu określonych celów,
• w razie potrzeby proponowanie zmian w programach, w tym zmian związanych z zarządzaniem finansowym,
• ocena wdrażania działań komunikacyjnych i widoczności.

Oprócz Komitetów Monitorujących, stworzono mechanizm Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT). To narzędzie wprowadzone w 2015 r., które ma na celu ułatwienie prowadzenia strategii terytorialnych, które wymagają finansowania z różnych źródeł. Promuje również bardziej lokalną formę tworzenia polityki. ZIT wprowadzono w celu stymulowania zintegrowanego podejścia na różnych poziomach i w różnych sferach, aby delegować więcej zadań zarządczych na poziom lokalny i połączyć tematycznie i finansowo różne fundusze i programy operacyjne (Parlament Europejski, 2019).

Powodzenie wdrożenia Zielonego Ładu zależy w dużej mierze od zdolności instytucjonalnej Komisji Europejskiej. Widoczny jest brak wymiernych i szczegółowych celów w ramach strategii, innych niż redukcja emisji gazów cieplarnianych, co pozostawia szeroki margines na przyszłe kształtowanie polityki, jej wdrażanie i ocenę. Ponowne przemyślenie semestru europejskiego, czyli systemu monitorowania wdrażania unijnych polityk przez państwa członkowskie, a w szczególności jego wskaźników, jest jedną z kluczowych kwestii we wdrażaniu Zielonego Ładu. Do pozytywnych działań Komisji Europejskiej można zaliczyć uruchomienie pulpitu nawigacyjnego do monitorowania postępów w realizacji wszystkich celów Europejskiego Zielonego Ładu oraz wzmocnienie jej kompetencji w tym zakresie. Duża liczba celów i rozciągnięcie ich w czasie utrudniają jednak Komisji ich realizację i kontrolę. Warta uwagi jest także ocena realności postawionych celów klimatycznych. Jeśli wdrożone zostaną wszystkie założenia Europejskiego Zielonego Ładu, doprowadzą do całkowitej redukcji emisji o 47% do 2030 roku, kiedy cel Komisji Europejskiej to redukcja emisji o 55% do 2030 roku. Oprócz braku spójności przedstawionych rozwiązań z celami, widoczny jest także brak spójności w aspekcie finansowym. Obiecany przez Komisję Europejską ponad 1 bilion euro na okres prawie dekady, stanowiłby jedynie jedną trzecią funduszy niezbędnych do realizacji Zielonego Ładu (Claeys i Tagliapietra, 2020). Poza tym cały proces opiera się na dużych prywatnych podmiotach finansujących, z których wielu dokonało już znacznych inwestycji w przemyśle paliw kopalnych. Wieloletnie Ramy Finansowe (WRF) na lata 2021–2027 zakładają budżet w wysokości 1,2 biliona euro, z czego minimum 30% przeznaczone jest na realizację celów klimatycznych. Jednakże negocjacje dotyczące kolejnych WRF mogą być trudne z uwagi na różnice zdań co do wielkości budżetu, przyszłości unijnego zadłużenia oraz priorytetów wydatkowych. W latach 2021–2027 Polska może pozyskać z Unii Europejskiej około 43 miliardów euro na transformację. Jednak same potrzeby finansowe krajowej elektroenergetyki w kontekście neutralności klimatycznej szacowane są na około 370 miliardów euro. Kluczowe dla powodzenia transformacji będzie zwiększenie inwestycji ze strony sektora prywatnego i instytucji finansowych, co wymaga wsparcia w postaci środków europejskich (Forum Energii, 2022).

Unia Europejska do 2025 roku podejmie też decyzję w sprawie nowego celu klimatycznego na 2040 rok. Obecnie najczęściej rozważany scenariusz zakłada 90-procentową redukcję emisji, co wymaga niemal całkowitej dekarbonizacji sektora elektroenergetycznego. Taki cel oznacza całkowite odejście od węgla i znaczne ograniczenie roli gazu w produkcji energii. Na poziomie europejskim istotnym wyzwaniem są także przestarzałe sieci dystrybucyjne – ponad 40% z nich ma więcej niż 40 lat. W związku z tym przewiduje się, że do końca obecnej dekady inwestycje w infrastrukturę dystrybucyjną pochłoną od 375 do 425 miliardów euro w całej Unii Europejskiej. Kluczowe jest unowocześnienie sieci niskiego i średniego napięcia, które obsługują średnio 75% mocy z odnawialnych źródeł energii (OZE). Tymczasem czas oczekiwania na przyłączenie nowych projektów OZE wynosi obecnie od 4 do 10 lat, co znacząco spowalnia ich wdrażanie (Tomaszewski, 2024).