Przegląd dostępności Funduszy Europejskich dla organizacji pozarządowych oraz wspólnot energetycznych w obszarze energetyki obywatelskiej 

Opracowanie przedstawia przegląd i ocenę dostępności funduszy przeznaczonych na wsparcie produkcji energii ze źródeł odnawialnych (OZE) dla organizacji pozarządowych oraz wspólnot energetycznych. Zawiera listę wszystkich programów i priorytetów w funduszach europejskich w Polsce, w których organizacje pozarządowe/społeczne oraz lub/i wspólnoty energetyczne widnieją na liście beneficjentów. W przypadku organizacji społecznych lub pozarządowych uczestnictwo w projektach OZE może dotyczyć także działań z zakresu edukacji odnośnie transformacji scentralizowanego systemu energetycznego opartego na paliwach kopalnych na system rozproszony oparty o odnawialne źródła energii. 

Przygotowanie opracowania polegało na przeprowadzeniu przeglądu programów krajowych i regionalnych, ich Szczegółowych Opisów Priorytetów Programu (SZOPP-ów), harmonogramów i ogłoszeń o naborach, a także kryteriów wyboru projektów (wybranych) pod kątem dostępności dla organizacji pozarządowych oraz wspólnot energetycznych w następujących obszarach tematycznych: 

1. produkcja energii ze źródeł odnawialnych,
2. efektywność energetyczna i redukcja emisji gazów cieplarnianych, gdzie cytując treść Umowy Partnerstwa 2021-2027 – wspierane będzie również wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła z odnawialnych źródeł energii, w tym w kierunku energetyki rozproszonej, jako element projektów w obszarze efektywności energetycznej budynków.

Informacje zebrane podczas przeglądu zawarto w tabeli przeglądowej stanowiącej załącznik do raportu.

WNIOSKI

Dostępność funduszy i alokacje

W następujących funduszach europejskich nie zidentyfikowano działań z zakresu wspierania odnawialnych źródeł energii dedykowanych organizacjom pozarządowym, organizacjom społecznym lub/i wspólnotom energetycznym:

1. Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS)

Jest to, jeśli chodzi o zasobność, największy program funduszowy w Polsce, a alokacja w wysokości 738 000 000 euro przeznaczona na wspieranie energii odnawialnej, skierowana jest do następujących beneficjentów:

• administracja publiczna, jednostki samorządu terytorialnego (w przypadku dotacji), 
• przedsiębiorcy (w przypadku instrumentów finansowych) oraz
• osoby fizyczne w przypadku dotacji udzielonych w ramach programu “Mój Prąd” (dofinansowanie do instalacji fotowoltaicznych, pomp ciepła i magazynów energii dla właścicieli mieszkalnych domów jednorodzinnych), którego operatorem jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska. 

2. Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) 

W tym programie beneficjentami działań są jedynie: przedsiębiorstwa, sektor nauki, instytucje otoczenia biznesu, ośrodki innowacji, ośrodki przedsiębiorczości, instytucje finansowe i organizacje badawcze. 

3. Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW)

W ramach tego programu przewidziano środki (189 411 765 euro) na projekty dotyczące rozwoju inteligentnych sieci energetycznych, które mogą być realizowane wyłącznie przez duże przedsiębiorstwa.

4. Pozostałe programy, w których nie uwzględniono działań dotyczących rozwoju odnawialnych źródeł energii:

• Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC)
• Fundusze Europejskie na Rozwój Społeczny (FERS)
• Fundusze Europejskie dla Rybactwa 
• Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową
• Fundusze Europejskie na Migracje, Granice i Bezpieczeństwo
• Pomoc Techniczna Funduszy Europejskich

W programach regionalnych Funduszy Europejskich zidentyfikowano 71 działań z zakresu wspierania odnawialnych źródeł energii dedykowanych organizacjom pozarządowym, organizacjom społecznym lub/i wspólnotom energetycznym. W Krajowym Planie Odbudowy i Wzmacniania Odporności zaś 5 inwestycji. 

Jeżeli chodzi o Fundusze Europejskie w poszczególnych województwach najwięcej programów przewidujących w katalogu beneficjentów organizacje pozarządowe, społeczne i wspólnoty energetyczne można znaleźć w województwie łódzkim, a następnie w województwach śląskim i dolnośląskim. Wszystkie te regiony łączy fakt, iż mają one dodatkowe wsparcie w postaci Funduszu Sprawiedliwej Transformacji. Podobnie rzecz ma się z alokacją środków. Największą pulą pieniędzy, o które mogą ubiegać się m.in. wspólnoty energetyczne i organizacje pozarządowe, dysponują województwa śląskie, dolnośląskie oraz łódzkie. Łącznie to prawie połowa środków biorąc pod uwagę wszystkie 71 działań we wszystkich regionach. Niestety zidentyfikowano także dwa województwa, w których w ogóle nie uwzględniono organizacji pozarządowych i społecznych, a są to woj. opolskie i lubuskie (w którym także nie ma programów dla wspólnot energetycznych). Przyglądając się bardziej szczegółowo możliwościom wsparcia dedykowanym wspólnotom energetycznym można zauważyć, iż niestety aż 5 województw nie przewidziało w ramach swoich puli środków żadnego programu uwzględniającego tego rodzaju podmioty w katalogu beneficjentów. Z kolei znów najwięcej programów dla wspólnot energetycznych można znaleźć w województwach łódzkim, dolnośląskim i śląskim, a ich alokacja to prawie 1 mld euro, podczas gdy pozostałe regiony przeznaczyły na ten cel w sumie nieco ponad 600 mln euro. Środki te można znaleźć głównie w ramach priorytetu 2 dedykowanego działaniom ukierunkowanych na środowisko (efektywność energetyczna, rozwój OZE) lub priorytetu 9 obejmujących działania transformacyjne (FST). 

1. Krajowy Plan Odbudowy i Wzmacniania Odporności (KPO) (pt)

W Krajowym Planie Odbudowy i Wzmacniania Odporności fundusze kierowane są na realizację inwestycji towarzyszącym przeprowadzeniu konkretnych reform w 6 obszarach:

1. Odporność i konkurencyjność gospodarki
2. Zielona energia i zmniejszanie energochłonności
3. Transformacja cyfrowa
4. Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia
5. Zielona, inteligentna mobilność
6. Bezpieczeństwo energetyczne (REPowerEU)

W ramach niniejszego przeglądu, zidentyfikowano jedną inwestycje G1.1.4 – wsparcie dla instytucji wdrażających reformy i inwestycje w ramach REPowerEU, dedykowaną bezpośrednio organizacjom pozarządowym działającym w obszarze zielonej transformacji i transformacji energetycznej. Wyłonione w ramach tego naboru projekty mają wspierać szkolenia, działania doradcze, kampanie społeczne dotyczące m.in rozwoju społeczności energetycznych. W ramach budżetu wynoszącego 19,7 mln zł zlecono przynajmniej 10 projektów. Oferowane było wsparcie w formie bezzwrotnej nawet do 100% kosztów realizacji zadania publicznego. 

Jeśli chodzi o wsparcie dla społeczności i spółdzielni energetycznych (wśród nich były także klastry) mogły one szukać funduszy w ramach inwestycji B 2.2.2 – Instalacje OZE realizowane przez społeczności energetyczne, która podzielona została na dwa etapy – przedinwestycyjny, z budżetem 310 mln zł,  w ramach którego przyznano wsparcie 143 przedsięwzięciom (w tym 7 spółdzielniom energetycznym)  i inwestycyjny (528 mln), w ramach którego spośród beneficjentów etapu pierwszego wyłoniono 20 podmiotów (wyniki w dniu 26.05.2025 nie są jeszcze znane), które otrzymają dodatkowe środki na wydatki inwestycyjne tj. instalacje do produkcji energii ze źródeł odnawialnych. 

Warto w tym miejscu nadmienić, iż warunki konkursowe były dla spółdzielni energetycznych dużo mniej korzystne niż dla pozostałych podmiotów – klastrów czy Jednostek Samorządu Terytorialnego. Maksymalne wsparcie jakie mogły otrzymać w etapie I wynosiło 400 tys. zł, a odpowiednio dla klastrów i JST ok. 1,5 mln zł.  Ponadto określono także liczbę przedsięwzięć w poszczególnych kategoriach: klastry – 104, spółdzielnie energetyczne – 17, JST – 79, co wyraźnie pokazuje, że wspieranie spółdzielni energetycznych nie było priorytetem tego programu. 

Pieniądze na rozwój energetyki rozproszonej i obywatelskiej, w tym spółdzielni energetycznych, można także pozyskać w ramach inwestycji B3.4.1 Inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast. Budżet tego programu to prawie 40 mld zł, jednak nie są to dotacje, a niskooprocentowane (1%) pożyczki na min. 2 mln zł, w ramach których można sfinansować 100% kosztów kwalifikowanych projektu. 

2. Fundusze Europejskie dla Regionów objętych FST:
   

Łódzkie
12 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 7 do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich 179 158 283 euro (do 85% dofinansowania). 

W tym województwie około połowa projektów będzie realizowana w ramach ZIT w zdefiniowanych obszarach terytorialnych. Mimo określenia szerokiej grupy beneficjentów uwzględniających różnego typu organizacje, w tym pozarządowe i wspólnoty energetyczne analiza dokumentacji wybranych naborów wskazuje, że w większości przypadków są one skierowane do wskazanych JST lub przedsiębiorstw miejskich i niestety nie przewidują możliwości realizowania projektów w partnerstwie (co jest możliwe w innych województwach). W działaniu skierowanym na rozwój efektywności energetycznej w typach projektów przewidziano typy projektów ukierunkowane na  podnoszenie świadomości i wiedzy w zakresie poprawy efektywności energetycznej i wykorzystania OZE – co stanowi potencjał do realizacji tego typu projektów przez organizacje pozarządowe zajmujące się edukacją ekologiczną. W przypadku działań realizowanych w ramach ZIT również przewidziano takie typy projektów, jednak brak możliwości realizacji tych projektów w partnerstwie uniemożliwia formalny dostęp do nich przez organizacje pozarządowe na etapie aplikowania o fundusze. Być może mogą realizować działania edukacyjne jako wykonawcy części działań projektowych (cz. edukacyjna) już na etapie realizacji projektu przez beneficjenta. Pomimo, że jesteśmy już na półmetku obecnej perspektywy finansowej nie we wszystkich programach uruchomiono nabory, niektóre są planowane w harmonogramach, a w ich kolejnych aktualizacjach daty ich rozpoczęcia są przesuwane. Ponadto analiza wyników ogłoszonych naborów i ich wyników daje podstawy by sądzić, że dotychczasowymi głównymi beneficjentami są JST i przedsiębiorstwa. Organizacje pozarządowe są tu bardzo nieliczne. W kontekście wsparcia spółdzielni energetycznych często trudno prześledzić stan faktyczny – gdyż o fundusze może aplikować zarówno sama spółdzielnia lub np. gmina będąca jej częścią. Posiłkując się listą zarejestrowanych i działających spółdzielni energetycznych można jednak stwierdzić, że dotychczas żadna z działających na terenie woj. łódzkiego spółdzielni nie skorzystała z oferowanych funduszy.  

Dolny Śląsk
6 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 3 programy skierowane do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich 426 826 850 euro  (od 85% do 100% dofinansowania) 

W przypadku tego województwa nabory w ramach ZIT i inne niekonkurencyjne konkursy dopuszczają realizację projektów w partnerstwie – często w grupie potencjalnych partnerów wymieniane są LGD, organizacje społeczne lub pozarządowe, klastry energii, wspólnoty i spółdzielnie energetyczne. Analiza dostępnej dokumentacji wskazuje jednak, iż mimo że nabory z zakresu efektywności energetycznej skierowane są do szerokiego grona beneficjentów to o środki aplikują głównie JST, jeżeli chodzi o organizacje pozarządowe jest to ok. 5-10% spośród wszystkich aplikujących lub beneficjentów. Podobnie jak w woj. łódzkim działania z zakresu zwiększania efektywności energetycznej budynków publicznych przewidują typy projektów obejmujące działania edukacyjne – daje to możliwość aplikowania o fundusze organizacjom pozarządowym zajmującym się edukacją ekologiczną. W priorytetach finansowych z FST (FEDS 09.05 i 09.06) w zakresie infrastruktury podkreślono konieczność wsparcia rozwoju spółdzielni energetycznych, klastrów energii odnawialnej, oraz innych mechanizmów wytwarzania i bilansowania energii z OZE (społeczności energetycznych działających w zakresie OZE). Jeden nabór  w ramach FEDS 02.04 – Innowacje z OZE na projekty grantowe dla klastrów, wspólnot i spółdzielni energetycznych (do 200 tys euro) – został unieważniony. Drugi skierowany także do tych beneficjentów został zakończony, jednak wśród aplikujących były głównie gminy i wspólnoty mieszkaniowe. W ramach FST dla projektów z zakresu zwiększenia efektywności energetycznej zakończono już 6 naborów, 2 trwają. W większości naborów organizacje pozarządowe znalazły się w katalogu beneficjentów. Wyników jeszcze nie opublikowano. W zakresie wsparcia rozwoju OZE dwa zakończone nabory niekonkurencyjne dotyczyły budowy farm fotowoltaicznych, jeden nabór trwający obecnie – na rozwój OZE w gminie Czarny Bór dopuszcza jako partnerów projektu wspólnoty energetyczne, w tym klastry energii i spółdzielnie energetyczne. 

Śląsk
6 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 2 programy skierowane do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich 359 095 998 euro – od 85 do 100% dofinansowania).
W woj. śląskim również przewidziano możliwość realizacji projektów w partnerstwie z m.in. organizacjami pozarządowymi lub partnerstwami instytucji pozarządowych (termin użyty w SZOPP). Przewidziano także pieniądze na działania edukacyjno-informacyjne, doradcze, podnoszące świadomość i wiedzę w zakresie efektywności energetycznej i wykorzystania OZE oraz zmierzające do zwiększenia świadomości i poziomu akceptacji społecznej dla polityki neutralności klimatycznej UE, w tym działania wspierające wykonanie zapisów uchwały antysmogowej. Dla naborów w ramach działania 2.6 przyjęto wskaźnik rezultatu WLWK-RCO097 – Liczba wspartych społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej co może dawać nadzieję, że władzom województwa rzeczywiście zależy na rozwoju tych form generacji energii.

W ramach działania FESL.02.06 Odnawialne źródła energii przewidziano wsparcie w formie dotacji sięgające nawet 100%, w typach projektów uwzględniono projekty realizowane przez społeczności energetyczne w tym: klastry energii i spółdzielnie

energetyczne (w rozumieniu ustawy o odnawialnych źródłach energii). Odbyły się 3 nabory, jednak wyniki nie zostały jeszcze opublikowane. W przypadku spółdzielni i klastrów energetycznych wnioskodawca składający wniosek w ich imieniu musi wpisywać się również do jakiegoś typu beneficjenta innego niż wspólnoty energetyczne. 

W ramach działania FESL.10.06 Rozwój energetyki rozproszonej opartej o odnawialne źródła energii także przewidziano wsparcie dla wspólnot i spółdzielni energetycznych oraz organizacji pozarządowych – zakończyło się 12 naborów (część naborów obejmowała projekty grantowe i parasolowe) obecnie trwają 3. W naborach zakończonych wsparcie otrzymały głównie JST i przedsiębiorstwa, parafie. 

Małopolska
5 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 1 program skierowany do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich – 46 152 941 euro (do 85% dofinansowania)

W ramach działań ukierunkowanych na wsparcie efektywności energetycznej budynków organizacje pozarządowe ani wspólnoty i spółdzielnie energetyczne nie zostały ujęte w katalogu beneficjentów w SZOPP. 

W ramach działań przewidujących wsparcie dla rozwoju OZE w formie dotacji w grupie beneficjentów nie przewidziano spółdzielni ani wspólnot energetycznych. Jeżeli chodzi o dostępność tych funduszy dla organizacji pozarządowych zostały one uwzględnione w grupie beneficjentów w SZOPP i w naborach. Odbyły się dwa nabory konkurencyjny i niekonkurencyjny (ZIT) na wsparcie rozwoju magazynów energii (aplikowała jedna organizacja pozarządowa, która otrzymała wsparcie – Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Nad Białą Przemszą” – projekt na ok. 5 mln zł). Dopuszczalna jest realizacja projektów w partnerstwie. 

Wspólnoty i spółdzielnie energetyczne oraz klastry energii, a także organizacje pozarządowe mogą ubiegać się o dotacje w ramach działania FEMP.08.11 transformacja energetyczna – odbyły się dwa nabory jednak żaden nie był bezpośrednio skierowany do organizacji pozarządowych lub wspólnot czy spółdzielni energetycznych tylko głównie do samorządów i przedsiębiorstw. 

Jednocześnie w przypadku konkursów niekonkurencyjnych (alokacja prawie 100 mln euro) dla BGK  przewidziano dwa działania (FEMP 02.08 i  FEMP.02.22), w ramach których przewidziano wsparcie dla projektów realizowanych przez społeczności energetyczne (w tym klastry energii, spółdzielnie energetyczne oraz inne społeczności energetyczne wynikające z wdrożenia Dyrektywy RED II), grupowo działających prosumentów ze szczególnym uwzględnieniem roli JST (w szczególności gminy i związki gmin) tworzących tego typu lokalne społeczności i wspólnoty energetyczne. Wsparcie inwestycyjne kierowane jest do istniejących podmiotów, które będą mogły wdrażać adekwatne dla podmiotu usługi energetyczne Nie ogłoszono jeszcze naborów w ramach tych działań. 

Wielkopolska
5 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 2 programy skierowane do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich 65 000 000 euro- od 70% do 80% dofinansowania ). 

W ramach działania 02.01 dedykowanego wspieraniu efektywności energetycznej i

redukcji emisji gazów cieplarnianych przewidziano także elementy uzupełniające projekty –  działania doradcze, edukacyjne i informacyjno-promocyjne, w tym w zakresie współpracy z lokalnymi społecznościami, które będą komplementarne z interwencją realizowaną z poziomu krajowego w ramach systemu ekodoradców w WFOŚiGW, w tym w ramach podnoszenia świadomości na temat celów polityki klimatycznej UE oraz potrzeby transformacji polskiego i europejskiego sektora energetycznego (w ramach mechanizmu cross-financingu do wysokości 15% kosztów całkowitych projektu) – może to być atrakcyjne dla organizacji pozarządowych zajmujących się edukacją ekologiczną. Przewidziano też realizację projektów w partnerstwie.  W ramach tego działania odbył się jeden nabór – mimo, iż SZOPP w katalogu beneficjentów tego działania wymienia wspólnoty energetyczne, nie zostały one uwzględnione jako możliwy beneficjent w naborze. Nabór został już rozstrzygnięty i wsparcie otrzymały głównie gminy, miasta, zakłady zdrowotne i tylko dwie organizacje pozarządowe – Fundacja Pałac Błociszewo Fundacja Pałac Czerniejewo. 

W ramach działania 02.03   – Rozwój energii odnawialnej (OZE) – w SZOPP w typach projektów wymienia się m.in. projekty dotyczące technologii OZE cechujących się niewystarczającą dojrzałością technologiczną, wyższym ryzykiem lub niższą rentownością – w katalogu beneficjentów w SZOPP uwzględniono organizacje pozarządowe, jednak spółdzielnie i wspólnoty energetyczne uwzględniono jedynie w katalogu grupy docelowa. Odbył się jeden nabór (alokacja 50 mln zł), który w katalogu beneficjentów nie przewidywał spółdzielni energetycznych – wyniki nie zostały jeszcze opublikowane. Mimo, że wnioskować mogły też organizacje pozarządowe minimalna kwota projektu była wysoka – 1 mln zł i mogła stanowić istotną barierę w aplikowaniu o te środki. 

Niestety również w działaniu 10.06 Przybliżenie Wielkopolski Wschodniej do osiągnięcia neutralności klimatycznej nie przewidziano wspólnot i spółdzielni energetycznych jako beneficjentów. Nabory w ramach tego działania obejmowały projekty z zakresu termomodernizacji  – te skierowane głównie do JST lub partnerstw publiczno-prywatnych, w jednym naborze mogły wnioskować organizacje pozarządowe, ale pieniądze i tak powędrowały głównie do gmin. Jeżeli chodzi o nabory ukierunkowane na rozwój OZE jeden nabór był skierowany m.in. też do organizacji pozarządowych, ale wsparcie otrzymały głównie przedsiębiorstwa. Pozostałe zaś były skierowane wyłącznie do JST na wsparcie inwestycji związanych z generowaniem energii (wraz z magazynami energii działającymi na potrzeby danego źr.OZE) w systemie prosumenckim – czyli grupą docelową byli mieszkańcy gmin, które otrzymały dofinansowanie. Elementem w tych projektach mogą być również działania edukacyjne i informacyjno- promocyjne zwiększające wiedzę mieszkańców i/lub działania w zakresie doradztwa energetycznego dla mieszkańców, komplementarne do systemu ekodoradców w WFOŚiGW i projektu LIFE AFTER COAL. 

Wsparcie dla spółdzielni energetycznych jest przewidziane ew. w ramach instrumentów finansowych (działanie 02.04 Rozwój energii odnawialnej (OZE) – Instrumenty Finansowe). W typach projektów wymienia tego działania rozwój obszarów zrównoważonych energetycznie, wsparcie rozwoju energii rozproszonej opartej na lokalnych potencjałach, a w szczególności klastrów energetycznych, wspólnot i spółdzielni energetycznych dla zachowania stabilności produkcji energii z OZE, w tym wsparcie energetyki prosumenckiej. Jest to jednak konkurs niekonkurencyjny, którego beneficjentem jest Bank Gospodarstwa Krajowego – projekt –  w ramach tych środków wspólnoty i spółdzielnie energetyczne oraz klastry energii mogą ubiegać się o niskooprocentowane pożyczki – preferencyjne dla tych beneficjentów 0,5% na max. 10 lat – pożyczka OZE dla przesiębiorców – (https://www.bgk.pl/produkty/pozyczka-oze-dla-przedsiebiorstw-wielkopolskie/).   Podsumowując powyższą analizę należy stwierdzić, że woj. wielkopolskie praktycznie nie oferuje wsparcia dla wspólnot energetycznych w formie dotacji, oferuje głównie wsparcie w postaci niskooprocentowanych pożyczek,  zaś środki z FST przeznacza na wsparcie prosumentów, czyli instalacje rentowne, które mogą łatwo uzyskać dofinansowanie z innych źródeł na rynku. 

Pozostałe województwa: 

Podlaskie
4 programy skierowane do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 3 programy skierowane do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich – 131 764 707 euro (do 85% dofinansowania).

W katalogu beneficjentów w SZOOP w działaniu 2.04 Energia odnawialna wymienione są organizacje pozarządowe oraz wspólnoty energetyczne, jednak w szczegółach naboru w informacji dotyczącej tego, kto może składać wniosek o dofinansowanie projektu wspólnot energetycznych już brak. Planowany jest także nabór niekonkurencyjny, ale skierowany wyłącznie do gminy Supraśl. Natomiast w naborze dotyczącym wsparcia dla budowy i rozbudowy magazynów energii beneficjentami mogły być jedynie Jednostki Samorządu Terytorialnego. 

W ramach pożyczek na projekty związane z energią odnawialną (działanie 2.05), o które mogą ubiegać się także wspólnoty energetyczne nadal nie ogłoszono żadnego naboru, ani też nie są one planowane. 

W ramach działania 2.06 Zintegrowana Energia Odnawialna ogłoszono jedynie nabór niekonkurencyjny skierowany do JST, jednak został on unieważniony. Planowane są nabory dotyczące produkcji z OZE na potrzeby własne oraz wsparcie dla społeczności energetycznej BOF, w obu przypadkach o środki będą mogły ubiegać  się wspólnoty energetyczne. Trzeci planowany nabór – Innowacyjne OZE oraz magazyny energii w obiektach użyteczności publicznej skierowany jest wyłącznie do podmiotów administracji publicznej w Mieście Suwałki i Gminie Suwałki.

W przypadku konkursów dotyczących poprawy efektywności energetycznej (działania 2.01 i 2.03 – uwzględniają one tylko realizację projektów dotyczących obiektów użyteczności publicznej i budynków komunalnych (wraz z instalacją OZE wytwarzającą energię wyłącznie na potrzeby modernizowanych budynków – max. 15% kosztów kwalifikowanych projektu) przewidziano w katalogu beneficjentów organizacje społeczne oraz pozarządowe, jednak w praktyce żadne tego typu podmioty nie wzięły udziału w ogłoszonych naborach. Fundusze udało się pozyskać głównie Jednostkom Samorządu Terytorialnego oraz kilku parafiom i przedsiębiorstwom usług komunalnych. Obecnie trwają dwa nabory, a kolejne są w planach, w nich także organizacje społeczne i pozarządowe są dopuszczone do składania wniosków, jednak z uwagi na fakt, iż wsparcie skierowane jest na modernizację energetyczną obiektów użyteczności publicznej oraz budynków komunalnych, to podobnie jak w poprzednim naborze, te podmioty raczej nie będą się ubiegać o wsparcie.

Podsumowując spośród 5 działań, w praktyce jedynie w ramach dwóch planowanych naborów szansę na uzyskanie funduszy mają społeczności energetyczne. W lwiej części jednak z funduszy europejskich w województwie podlaskim skorzystają Jednostki Samorządu Terytorialnego. 

Kujawsko-Pomorskie 

7 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, żadnego programu skierowanego do wspólnot energetycznych. 

W tym województwie środki na OZE przewidziane są podobnie jak w innych województwach w działaniach skierowanych na rozwój efektywności energetycznej (6) oraz rozwój OZE (1), z czego tylko 3 przewidują konkurencyjny wybór projektów. Poziom dofinansowania wynosi 85%. W grupie beneficjentów ujęto zarówno organizacje społeczne, jak i pozarządowe. W ramach ww. działań odbyło się w sumie 7 naborów, z czego tylko dwa były skierowane bezpośrednio do większej grupy beneficjentów, także organizacja pozarządowych, jednak o wsparcie wnioskowały jedynie pojedyńcze gminy. Pozostałe nabory były skierowane albo głównie do JST, albo były to nabory niekonkurencyjne skierowane do Kujawsko-Pomorskiego Funduszu Rozwoju Sp. z o.o., który w ramach pozyskanych środków oferuje pożyczki na modernizację energetyczną oraz OZE (rozwój małych i mikroinstalacji). O pożyczki na modernizację energetyczną budynków użyteczności publicznej mogą ubiegać się organizacje pozarządowe, jednak pożyczki OZE skierowane są do m.in. kościołów i związków wyznaniowych, instytucji kultury czy sportu posiadających siedzibę lub oddział – nie ma wśród grupy beneficjentów wymienionych organizacji pozarządowych. Obecnie trwa wybór pośredników finansowych a uruchomienie pożyczek innych niż rozwojowe dla przedsiębiorców planowane jest do końca II połowy 2025 r. 

Lubuskie
6 programów z czego żaden nie jest skierowany do organizacji pozarządowych i społecznych, czy wspólnot energetycznych. 

W tym województwie nie uwzględniono organizacji pozarządowych ani wspólnot energetycznych w katalogu beneficjentów. Pieniądze w ramach działań ukierunkowanych na efektywność energetyczną (także projekty budowy budynków pasywnych) i rozwój OZE (także działania związane z promocją oraz podnoszeniem świadomości na temat efektywności energetycznej i wykorzystania OZE) skierowane są wyłącznie do JST, administracji i służb publicznych. Nabory na działania z zakresu efektywności energetycznej nie dopuszczają realizacji projektów w partnerstwach, nabory na działania z zakresu OZE jeszcze nie zostały ogłoszone. 

Część środków została przeznaczona na projekty realizowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego (FELB.02.02 Efektywność energetyczna – instrumenty zwrotne, FELB.02.04 Odnawialne źródła energii – instrumenty zwrotne) – nabory jeszcze nie zostały ogłoszone. 

Opierając się na analizie dostępnej dokumentacji można stwierdzić, iż mimo w SZOPP przewidziano środki na OZE to nie zostały one jeszcze w ogóle uruchomione, mimo iż wydatkowanie funduszy w perspektywie 2021-2027 jest już na półmetku. 

Pomorskie
5 programów skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 1 program skierowany do wspólnot energetycznych – alokacja dla tego ostatniego 18 065 580,00 euro (do 85% dofinansowania). 

W ramach działania FEPM.02.07 Odnawialne źródła energii – RLKS planowane jest wsparcie dla projektów na rzecz magazynowania energii pochodzącej ze źródeł OZE wraz z przyłączeniami do sieci, ze szczególnym uwzględnieniem rozproszonej energetyki prosumenckiej. W katalogu beneficjentów wymieniono też organizacja pozarzadowe czy LGD.  Na etapie wyboru przez LGD preferowane będą projekty: realizowane przez prosumentów, w tym osoby mniej zamożne, osoby starsze, rodziców samotnie wychowujących dzieci, osoby z niepełnosprawnościami oraz rodziny wielodzietne. Nie ogłoszono jeszcze naborów w ramach tego działania, choć w harmonogramie były planowane na II kwartał 2025 dwa nabory niekonkurencyjne.  Spółdzielnie energetyczne oraz społeczności energetyczne w zakresie OZE mogą ubiegać się o środki w ramach wsparcia pozadotacyjnego – pożyczki OZE, w kwocie do 10 mln zł, okres spłaty to 120 lub 180 miesięcy w zależności od mocy instalacji. Zgodnie z zapisami SZOOP przedsięwzięcia realizowane przez podmioty wchodzące w skład klastrów, spółdzielni energetycznych i społeczności energetycznych w zakresie OZE zaliczane są do obszarów preferencji, co umożliwia im pożyczkę na preferencyjnych warunkach z oprocentowaniem wynoszącym 0,5 %. Program pożyczkowy ruszył w dniu 10 marca 2025, a jego wartość całkowita to  94 716 773,26 zł. 

Jeżeli chodzi o działania poświęcone rozwojowi efektywności energetycznej (także ZIT) – FEPM.02.01 Efektywność energetyczna – odbyły się 2 nabory, z czego jeden był skierowany też do organizacji pozarządowych (1 złożyła wniosek), w ramach pozostałych 3 działań nie ogłoszono jeszcze naborów. 

Zachodniopomorskie
4 programy skierowane do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 1 program skierowany do wspólnot energetycznych – alokacja dla tych ostatnich  5 040 110,20 euro (do 85% dofinansowania).

Pomimo, iż SZOOP w działaniach dot. zwiększenia efektywności energetycznej budynków wymienia organizacje pozarządowe w katalogu beneficjentów analiza dokumentacji poszczególnych naborów wskazuje, że były one skierowane głównie do JST, TBS,  wspólnot mieszkaniowych czy przedsiębiorców. W powyższych dopuszczalna była realizacja projektów partnerskich o ile partner był podmiotem wymienionym w katalogu beneficjentów lub w strategii ZIT i IIT. 

W ramach wsparcia OZE zaplanowano oddzielne działanie FEPZ.02.10  – alokacja  5 040 110,20 EUR  Energetyka rozproszona z OZE w zakresie niedojrzałych technologii obejmujące projekty z zakresu energetyki rozproszonej, zwłaszcza projekty noszące znamiona innowacji, których beneficjentami będą wyłącznie wspólnoty energetyczne – w tym klastry energii, spółdzielnie energetyczne, obywatelskie społeczności energetyczne lub ich partnerstwa (alokacja – ponad 5 mln euro, 85% dofinansowania w formie dotacji) – nabór w ramach działania ruszył 16.5 i trwa do 31.7.25 (https://funduszeue.wzp.pl/lista_nabory/2-10-energetyka-rozproszona-z-oze-w-zakresie-niedojrzalych-technologii/) – brak określonych minimalnych lub maksymalnych kwot projektów – alokacja w ramach naboru  13 734 000,00 PLN ( 3 500 000,00 EUR). 

Świętokrzyskie
4 programy skierowane do organizacji pozarządowych i społecznych, żadnego programu skierowanego do wspólnot energetycznych. 

Środki na OZE przewidziano podobnie jak w pozostałych województwach – w działaniach skierowanych na podnoszenie efektywności energetycznej (dotacje oraz instrumenty finansowe) oraz w działaniach skierowanych na rozwój zielonej energii (dotacje i instrumenty finansowe), także w formie projektów parasolowych. We wszystkich tych działaniach organizacje pozarządowe znalazły się w katalogu beneficjentów w SZOPP. Jeżeli chodzi o efektywność energetyczną odbyły się 2 nabory konkurencyjne, w 1 mogły wziąć udział organizacje pozarządowe –  środki otrzymały głównie gminy, ale też OSP i 1 stowarzyszenie. Z kolei instrumenty finansowe na efektywność energetyczną (pożyczki) nie objęły już organizacji pozarządowych. Mogą się one ubiegać o pożyczki (BGK) na OZE. Jeżeli chodzi o dotacje przeznaczone na zieloną energię odbył się jeden nabór na magazyny energii do istniejących instalacji OZE – w formule projektów parasolowych, skierowany do JST lub związków tych JST, ew. projekty partnerskie też ograniczały katalog partnerów do JST. 

Lubelskie
4 programy skierowane do organizacji pozarządowych i społecznych, żadnego programu skierowanego do wspólnot energetycznych.

W ramach działań ukierunkowanych na wspieranie efektywności energetycznej katalogu beneficjentów przewidziano organizacje społeczne. 

W ramach FELU.04.01 (wspieranie efektywności energetycznej w budynkach) odbył się 1 nabór niekonkurencyjny (beneficjent – BGK) i 1 konkurencyjny, w którym wsparcie otrzymały głównie gminy i kilka parafii (brak organizacji pozarządowych wśród aplikujących). 

W ramach FELU.04.02 (wspieranie efektywności energetycznej w sektorze mieszkaniowym) odbyły się 2 nabory, z czego 1 niekonkurencyjny (beneficjent BGK) 1 konkurencyjny, skierowany też do organizacji społecznych, beneficjentami zostały gminy i wspólnoty mieszkaniowe. 

W ramach FELU.04.03 (wspieranie efektywności energetycznej i energooszczędności w ramach ZIT) – nie ogłoszono naborów.

W ramach FELU.04.04 (wspieranie efektywności energetycznej i energooszczędności w ramach IIT) – ogłoszono 1 nabór niekonkurencyjny (beneficjent BGK). 

W ramach projektów realizowanych przez BGK oferowane są pożyczki na efektywność energetyczną dla przedsiębiorstw (do 15 mln, na 15 mln, 1,5% oprocentowania w skali roku).  

Jeżeli chodzi o działania ukierunkowane na wspieranie energooszczędności (FELU FELU.04.05) są one skierowane administracji publicznej i przedsiębiorstw. 

Trzy działania wspierające rozwój OZE skierowane są do instytucji wspierających biznes a konkursy mają charakter niekonkurencyjny, obejmują zarówno dotacje, jak i instrumenty finansowe.. Grupą docelową, którą mają objąć to instytucje, przedsiębiorstwa oraz mieszkańcy korzystający z efektów projektów. Między innymi w  ich ramach Bank Gospodarstwa Krajowego oferuje pożyczki na instalacje OZE – dla mieszkańców (do 300 tys. na 10 lat, 0% oprocentowania w skali roku), przedsiębiorców (do 1 mln zł, na 10 lat, 3,5% oprocentowania w skali roku), instytucji publicznych, samorządów, kościołów, podmiotów ekonomii społecznej (do 10 mln zł, na 12 lat, 1,4% oprocentowanie w skali roku). 

Mazowsze
3 programy skierowane do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 1 program skierowany do wspólnot energetycznych, alokacja dla tych ostatnich 57 705 882,00 euro (od 50 do 85% dofinansowania)

Dotychczas w woj. mazowieckim ogłoszono tylko jeden konkurs w ramach działania 02.03 Odnawialne Źródła Energii – dotyczący budowy magazynów energii i ciepła i  choć w ramach działania 02.03 jako beneficjenci przewidziane są klastry i spółdzielnie energetyczne to jednak konkurs ten skierowany był wyłącznie do administracji publicznej. 

W ramach działań skierowanych na rozwój efektywności energetycznej (FEMA 02.01,02.02) wg. SZOPP organizacje pozarządowe zostały ujęte w katalogu beneficjentów, jednak wszystkie nabory, które się odbyły (3) były skierowane do administracji publicznej. 

Warmia i Mazury
3 programy skierowane do organizacji pozarządowych i społecznych, żadnego programu skierowanego do wspólnot energetycznych. 

Ogłoszono nabory w ramach działania 2.1 efektywność energetyczna (budynki użyteczności publicznej) –  nie przewidziano minimalnej kwoty projektu, konkurs dopuszcza realizację projektów w partnerstwie, w grupie beneficjentów uwzględniono organizacje pozarządowe. W ramach typów projektów przewidziano działania edukacyjne i szkoleniowe dla mieszkańców, przedsiębiorców oraz władz, wspierające m.in. realizację programów ochrony powietrza i uchwał anty smogowych oraz promocję, doradztwo i podnoszenie świadomości i wiedzy mieszkańców, przedsiębiorców i władz lokalnych w zakresie efektywności energetycznej i wykorzystania OZE (wyłącznie jako element uzupełniający do typów projektów określonych w pkt 1, 2, 3) – w ogłoszonych naborach aplikowały głównie JS i dosłownie pojedyńcze organizacje pozarżadowe – głównie takie, które prowadzą działalność w szkołach. Jedna organizacja dostała dofinansowanie –  Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich (projekt – „Poprawa efektywności energetycznej publicznych szkół podstawowych Stowarzyszenia Przyjaciół Szkół Katolickich zlokalizowanych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego: PSP SPSK w Bielicy i SP SPSK w Smolajnach”).

W ramach działania 02.02 Efektywność energetyczna – ZIT ( budynki użyteczności publicznej – Ełk) również uwzględniono organizacje pozarządowe w katalogu beneficjentów, jednak w konkursie przyjęto dość wysoką minimalnę kwotę projektu – 1 mln zł. Nie ma jeszcze wyników tego naboru. 

W ramach działania ukierunkowanego na rozwój OZE ogłoszono 2 nabory -pomimo iż w SZOPP uwzględniono w katalogu beneficjentów organizacje społeczne oba nabory były skierowane jedynie do samorządów, JST i wspólnot mieszkaniowych.

Podkarpackie
2 programy skierowanych do organizacji pozarządowych i społecznych, w tym 1 program skierowany do wspólnot energetycznych –  alokacja dla tych ostatnich 72 000 000 euro (do 100% dofinansowania w formie pożyczki). 

W ramach działania 2.1 (poprawa jakości powietrza – budynki wielorodzinne)  beneficjentami mogą być też organizacje pozarządowe, jednak tylko te, które prowadzą nieprzerwaną działalność w sposób zorganizowany i ciągły na terenie województwa od min. 24 ostatnich miesięcy. Minimalna kwota projektu dość wysoka bo 0,5 mln zł. Jeżeli chodzi o wkład własny różni się on w zależności od projektów i wynosi odpowiednio – 0% dla projektów powiązanych z programem STOP SMOG lub innym programem ograniczenia niskiej emisji, 20% dla projektów dot. efektywności energetycznej budynków oraz nie mniej niż 15%  dla projektów dot. systemów ciepłowniczych. 

W ramach dotacji na rozwój OZE wsparcie przewidziano tylko dla administracji publicznej – brak wsparcia dla wspólnot energetycznych. Dla nich oraz organizacji pozarządowych przewidziano wsparcie w ramach instrumentów finansowych (nie jest wymagany wkład własny – projekty będą współfinansowane ze środków krajowych przyznanych beneficjentowi przez właściwą instytucję). 

Projekty finansowane w ramach FEP 2021-2027 mogą być realizowane przez kilka podmiotów, jako projekty partnerskie. Partner musi realizować konkretny zakres rzeczowy w projekcie (mieć przyporządkowane faktyczne zadania inwestycyjne).

W żadnych z działań w ramach typów projektów nie przewidziano projektów edukacyjnych. 

Opolskie

W województwie opolskim jest tylko jedno działanie FEOP.02.07 (z alokacją wysokości 60 882 355,00 EUR)  – Instrumenty finansowe w obszarze środowiska, w ramach którego wspólnoty energetyczne mogłyby skorzystać ze wsparcia, nie przewidziano natomiast możliwości ubiegania się o fundusze przez organizacje społeczne czy pozarządowe. 

Ponieważ działanie 02.07 opiera się na instrumentach finansowych, dlatego celem naboru było wyłonienie operatora, który będzie udzielał pożyczek odbiorcom końcowym, wśród których SZOOP wymienia m.in. klastry energii, spółdzielnie i wspólnoty energetyczne. Nabór został rozstrzygnięty, zgodnie z wytycznymi konkursowymi operatorem został Bank Gospodarstwa Krajowego, który za pośrednictwem partnera finansującego, którym jest Fundacja Rozwoju Śląska, udziela pożyczek z dotacją dla mikro i małych przedsiębiorstw na efektywność i OZE, niestety brak jest wzmianki, by o pożyczkę mogły ubiegać się także wspólnoty energetyczne, spółdzielnie energetyczne czy klastry, chyba że za pośrednictwem przedsiębiorstwa, które jest członkiem takiego podmiotu. W ramach pożyczki można otrzymać wsparcie w wysokości do 5 mln zł, oprocentowanie 2%, okres spłaty to 8 lat a wkład własny nie jest wymagany. 

Rekomendacje dot. lepszego wsparcia energetyki obywatelskiej. 

1. Wspieranie działań spółdzielni i społeczności energetycznych 

• Idea wykorzystania Funduszy Europejskich w kontekście energetyki obywatelskiej powinna koncentrować się na wspieraniu innowacji – np. projektów niedojrzałych rynkowo i w związku z tym obarczonych sporym ryzykiem – takich jak spółdzielnie energetyczne, a nie jedynie takich, które bez wsparcia Funduszy Europejskich i tak by powstały oraz które są opłacalne i zwracają się w krótkich okresie czasu – jak instalacje prosumenckie. 
• Idealnym scenariuszem wsparcia dla rozwoju spółdzielni i społeczności energetycznych w Polsce w ramach Funduszy Europejskich byłoby zapewnienie finansowania w zakresie następujących 4 kroków:

1. promowanie idei spółdzielni energetycznych  zaznajomienie osób i podmiotów, czym są spółdzielnie i społeczności energetyczne, jakie mogą przynosić korzyści swoim członkom 
2. edukacja w zakresie procesu planowania i zakładania spółdzielni energetycznej i  jej rozwoju (know-how)
3. wsparcie przedinwestycyjne na działania związane z rejestracją spółdzielni – finansowanie działań niezwiązanych z zakupem samej instalacji, takich jak ekspertyzy, biznesplany, doradztwo prawne, mentoring itp. 
4. finansowanie samych instalacji do produkcji energii 

• Często wsparcie przedinwestycyjne jest nawet ważniejsze niż finansowanie zakupu instalacji – wiele podmiotów np. JST jak i prosumentów posiada już instalacje do produkcji energii i chcąc założyć spółdzielnie napotykają na bariery finansowe związane z całym procesem przygotowawczym do rejestracji spółdzielni 
• Obecnie jedynie konkurs w ramach KPO oferował wsparcie finansowe etapu przedinwestycyjnego – niestety kryteria wyboru w ramach tego konkursu były dyskryminujące dla spółdzielni energetycznych a faworyzowały  klastry energetyczne (oferowano wsparcie dla 200 społeczności energetycznych, wsparcie pre-inwestycyjne otrzymały ok. 145 podmiotów, z czego tylko 3 spółdzielne energetyczne) 
• W związku z powyższym postuluje się też ogłaszanie oddzielnych konkursów dedykowanych różnym rodzajom społeczności energetycznych – spółdzielniom, klastrom i innym oraz zrównoważenie kwot poziomów dofinansowania dla poszczególnych beneficjentów – obecnie w ramach konkursu KPO klastry czy JST mogły liczyć na prawie 1,5 mln zł, spółdzielnie zaś na niespełna 0,5 mln. 
• Programy regionalne również powinny uwzględniać alokacje środków nie tylko na zakup instalacji, ale także na wsparcie przedinwestycyjne, jeżeli zależy im na zwiększeniu ilości działających na ich terenie spółdzielni i społeczności energetycznych. 
• Programy te powinny być też skorelowane z  takimi dokumentami jak KPEiK, który zakłada, że do roku 2030 będzie w Polsce działało 300 spółdzielni energetycznych (obecnie 83). 
• W związku z powyższym wsparcie dedykowane spółdzielniom i wspólnotom energetycznym powinno obejmować wszystkie województwa – obecnie wyraźne są dysproporcje – województwa objęte Funduszem Sprawiedliwej Transformacji oferują największe wsparcie dla tego typu podmiotów, podczas gdy w 5 województwach nie ma go wcale 
• Mimo przewidzianych środków na wsparcie spółdzielni i wspólnot energetycznych w wielu województwach nadal nie uruchomiono naborów obejmujących także tę grupę beneficjentów – co budzi obawę, czy rzeczywiście te pieniądze będą miały możliwość do nich trafić 
• Część środków wydatkowana jest w trybie niekonkurencyjnym (także w ramach np. ZIT, IIT) – kierowana jest do jednostek samorządu terytorialnego – w niektórych województwach możliwa jest realizacja projektów w partnerstwie (np. ze spółdzielniami energetycznymi), w innych takiej możliwości nie ma – warto aby we wszystkich województwach była możliwość realizacji projektów partnerskich
• Dla bardziej efektywnego wsparcia wspólnot energetycznych warto w pozostałych województwach wzorem woj. zachodniopomorskiego zaprogramować w SZOOP oddzielne działanie, którego beneficjentami mogą być wyłącznie wspólnoty energetyczne ( FEPZ.02.10 –  Energetyka rozproszona z OZE w zakresie niedojrzałych technologii obejmujące projekty z zakresu energetyki rozproszonej, zwłaszcza projekty noszące znamiona innowacji) W przeciwnym razie często konkurują w ramach tych samych naborów z innymi beneficjentami –  takimi jak bardzo skuteczne w pozyskiwaniu środków jednostki samorządu terytorialnego czy przedsiębiorstwa miejskie. 
• Kolejnym zauważonym problemem – zidentyfikowanym w niektórych województwach – jest praktyka ogłaszania konkursów parasolowych, w ramach których środki trafiają do samorządów i za ich pośrednictwem wspierają prosumentów indywidualnych – którzy mają możliwość otrzymania finansowania z innych źródeł np. programu mój Prąd lub uzyskania kredytów na rynku. Chcemy jeszcze raz podkreślić, że Fundusze Europejskie powinny służyć wspieraniu innowacji takich jak spółdzielnie energetyczne, a nie już ugruntowanych na rynku rozwiązań. 

2. Wspieranie działań trzeciego sektora 

• Programy skierowane na rozwój instalacji OZE (czy to w ramach zwiększania efektywności energetycznej budynków czy wsparcia OZE) w znaczącej większości województw skierowane są do różnego rodzaju beneficjentów – także organizacji pozarządowych
• Ponieważ są to głównie środki na projekty inwestycyjne (np. termomodernizacja, zakup i montaż instalacji OZE) są skierowane do podmiotów dysponujących lub zarządzających budynkiem/nieruchomością – z analizy naborów w konkursach w różnych województwach wynika, że organizacje pozarządowe, które aplikują o takie środki to te, które prowadzą np. niepubliczne szkoły, kluby sportowe lub inne formy działalności odpłatnej
• W  zależności od zasobów finansowanych organizacji pozarządowej konieczność wniesienia wkładu własnego może, choć nie musi być barierą – w przypadku konkretnych konkursów decydujące są zdefiniowane minimalne kwoty projektu – w niektórych konkursach nie są one określone, a w niektórych są wysokie – np. 300 tys. i więcej – co może już wykluczać niektóre organizacje pozarządowe z  możliwości aplikowania o te środki. Zwłaszcza gdy w takim konkursie dopuszczone są inne podmioty, np. przedsiębiorstwa, których możliwości finansowe są większe. 
• W ramach programów skierowanych na podnoszenie efektywności energetycznej budynków z kilku województwach (zwłaszcza tych, w których jest FST) uwzględniono także środki na kampanie edukacyjne – warto aby takie środki były przewidziane we wszystkich województwach  – konkursy w ramach tych środków mogą być atrakcyjne dla organizacji pozarządowych zajmujących się edukacją ekologiczną.