Przegląd dostępności funduszy dla NGO związanych z działaniami w zakresie transportu

Wojtek Szymalski

Opracowanie przedstawia przegląd i ocenę dostępności funduszy związanych z transportem dla organizacji pozarządowych. Przegląd przedstawia listę wszystkich priorytetów w funduszach europejskich w Polsce, gdzie możliwe by było – zdaniem autorów przeglądu – uczestnictwo organizacji pozarządowej w projekcie w postaci beneficjenta. Uczestnictwo to przede wszystkim może być związane z potencjałem organizacji pozarządowych w realizacji działań z zakresie edukacji ekologicznej w zakresie zrównoważonego transportu. Przygotowanie opracowania polegało na przeprowadzeniu przeglądu programów krajowych i regionalnych, ich Szczegółowych Opisów Priorytetów Programu (SZOPP-ów), harmonogramów naboru, kryteriów (wybranych) i ogłoszeń o naborach (wybranych) pod kątem dostępności dla organizacji pozarządowych w obszarze tematycznym „transport”. Informacje zebrane podczas przeglądu zawarto w tabeli przeglądowej stanowiącej załącznik do tej informacji (tabela ta, to w istocie podstawowy produkt analizy). 

W ramach przeglądu zidentyfikowano 102 działania zawarte w opisach funduszy europejskich, które zawierają w swoim opisie działania możliwe do realizacji przez organizację pozarządową lub mogłyby takie działania zawierać. Tylko w dwóch funduszach europejskich, tj. FENG i FERS nie zidentyfikowano działań związanych z wspieraniem sektora transportu. Najwięcej zidentyfikowanych działań związanych z transportem – 12 sztuk – dotyczyło funduszu FEnIKS. 

Wśród funduszy europejskich, które są najbardziej przyjazne dla beneficjentów z grupy organizacji pozarządowych należy wymienić (w tabeli przeglądowej zostały zaznaczone kolorem zielonym):

– Fundusze Europejskie dla województwa dolnośląskiego.

– Fundusze Europejskie dla województwa kujawsko-pomorskiego.

– Fundusze Europejskie dla województwa małopolskiego.

– Fundusze Europejskie dla województwa śląskiego.

– Fundusze Europejskie dla województwa wielkopolskiego.

W tych funduszach, niezależnie od rodzajów działań opisanych w programach operacyjnych, organizacje pozarządowe zostały wpisane do katalogu beneficjentów uprawnionych do udziału w konkursach na równych zasadach z pozostałymi rodzajami beneficjentów. W konsekwencji organizacje pozarządowe mogą występować z własnymi projektami jako liderzy projektów lub partnerzy realizujący wybrany komponent projektu, np. obowiązkowe komponenty związane z Działaniami informacyjno-promocyjnymi i edukacyjnymi w zakresie propagowania korzystania z niskoemisyjnego transportu zbiorowego i ruchu niezmotoryzowanego oraz kształtowania odpowiednich postaw w zakresie zrównoważonej mobilności oraz bezpieczeństwa ruchu w transporcie publicznym.

Na drugim biegunie, skrajnie nieprzyjaznych dla organizacji pozarządowych (lub w ogóle beneficjentów) funduszy europejskich znajdują się (w tabeli przeglądowej zostały zaznaczone kolorem źółtym):

– Fundusze Europejskie dla województwa lubelskiego.

– Fundusze Europejskie dla województwa zachodniopomorskiego.

W przypadku tych funduszy, choć zidentyfikowano działania podobne jak w województwach, gdzie dopuszczono do udziału w projektach organizacje pozarządowe, nie odnaleziono żadnych śladów wsparcia dla tego typu beneficjentów. Co więcej, nie udało się w przypadku działań i konkursów realizowanych w tych funduszach odnaleźć zbiorczej informacji o kryteriach wyboru projektów, aby móc właściwie je ocenić.

Na pośredniej pozycji znajdują się pozostałe fundusze europejskie nie przypisane do opisanych wcześniej grup. W znacznej części tych funduszy w zapisach SZOOP lub innych dokumentów programowych znajdują się obszerne opisy działań, które świadczą iż zaangażowanie organizacji pozarządowych w realizację projektów byłoby możliwe. Poniżej wskazano dwa przykłady. 

Przykładowo w funduszu FENIKS, w działaniu 3.01 Transport miejski wpisano, iż „możliwe jest sfinansowanie w projekcie wydatków na działania edukacyjne w zakresie podnoszenia świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz/albo na współpracę, w tym wymianę wiedzy i doświadczeń oraz konsultacje, z partnerami z innych Państw Członkowskich, kandydujących lub stowarzyszonych, pod warunkiem, że będzie to bezpośrednio związane z realizowanym projektem.”. Niestety program nie wymienia wśród beneficjentów organizacji pozarządowych, co wyklucza je z możliwości wzięcia udziału w programie nawet jako partner głównego wnioskodawcy. 

Innym przykładem jest działanie w funduszu dla województwa lubuskiego FELB.04.01 Infrastruktura drogowa, gdzie zapis programu mówi: „poprawa bezpieczeństwa w całym sektorze transportu, w tym również działania edukacyjno-promocyjne mające na celu zwiększenie świadomości wszystkich uczestników ruchu drogowego oraz wdrażanie rozwiązań egzekwujących przestrzeganie dopuszczalnej prędkości oraz z zakresu infrastruktury niechronionych użytkowników drogi – dedykowane działania o charakterze regionalnym lub lokalnym takie jak kampanie informacyjne skierowane do kierowców, pieszych i rowerzystów dotyczące zasad bezpiecznego poruszania się po drogach; – kampanie promujące korzystanie z transportu publicznego oraz bezpiecznego zachowania podczas podróży; – działania promocyjne na rzecz zwiększenia zainteresowania komunikacją mieszaną rower-transport publiczny;”. Niestety program nie wymienia wśród beneficjentów organizacji pozarządowych, co wyklucza je z możliwości wzięcia udziału w programie nawet jako partner głównego wnioskodawcy.

Lista tego typu działań w funduszach europejskich jest największa, choć znajdują się wśród nich także tego typu działania, dla których kryteria wyboru projektów nie zostały jeszcze uchwalone, a konkursy uruchomione. Wciąż jest szansa, że pojawią się w niektórych województwach konkursy, gdzie organizacje pozarządowe zostaną dopisane lub ich możliwość partycypacji w projektach uwzględniona na etapie ustalania kryteriów wyboru i regulaminów konkursów. 

Nie odnotowano przypadków, w których w tego typu działaniach kryteria premiowałyby partnerstwo z organizacjami pozarządowymi.