GOZ = 6R + ReSOLVE

Gospodarka bez odpadów – to jedna z ponad 200 definicji w literaturze fachowej dla gospodarki o obiegu zamkniętym. Uogólniając, GOZ to model gospodarczy, w którym odpady jednego systemu są wkładem następnego, a celem jest maksymalizacja użyteczności z używanych produktów i materiałów. W odróżnieniu od gospodarki linearnej, opartej na zasadzie „weź – zużyj – wyrzuć”, fundamentami GOZ są: ograniczanie marnotrawstwa, wydłużanie życia produktów oraz korzystanie z usług lub współdzielenie produktów, które zaspokajają nasze potrzeby.

6R

Wdrożenie modelu gospodarki cyrkularnej, jak inaczej nazywana jest GOZ, wymaga przekształcenia cyklu życia zasobów zarówno przez konsumentów, jak i producentów. Z nią powiązana jest zasada 6R promująca świadome podejście do konsumpcji. Wdrożenie jej reguł sprowadza się do:

• Refuse (odmawiaj)  – nie przyjmuj niepotrzebnych rzeczy,
• Reduce (ograniczaj) – kupuj tylko to, co jest niezbędne,
• Reuse (używaj wielokrotnie) – korzystaj z przedmiotów wielokrotnie, przekaż dalej lub przetwarzaj je do nowych celów.  
• Repair (naprawiaj) – naprawiaj uszkodzone rzeczy zamiast je wyrzucać,
• Recycle (odzyskuj) – segreguj odpady i oddawaj do przetworzenia,  
• Rot (kompostuj) – przekształcaj odpady organiczne w kompost, zmniejszaj ilość generowanych odpadów. 

Czasami dołączane jest siódme R – Rethink (przemyśl) – zastanów się co możesz zrobić lepiej.

ReSOLVE

Z kolei od przedsiębiorców GOZ wymaga nowego projektowania procesu produkcji. Model ReSOLVE, zaproponowany przez Fundację Ellen MacArthur składa się z sześciu działań, które wspierają przejście na GOZ:

• REgenerate (regeneracja) – przejście na odnawialne materiały i źródła energii, zachowanie i odbudowa ekosystemów, zwrot odzyskanych zasobów biologicznych do biosfery;
• Share (współdzielenie) – dzielenie się produktami i wydłużanie życia dóbr poprzez ich konserwację, naprawy i odpowiedni sposób projektowania,
• Optimize (optymalizacja) – zwiększanie wydajności i efektywności produktu oraz minimalizowania odpadów powstających w procesie produkcyjnym i łańcuchu dostaw,
• Loop (zamykanie obiegów / zapętlanie) – utrzymanie komponentów i produktów w obiegu zamkniętym poprzez ich regenerację, ponowne wykorzystanie dóbr, recykling materiałów, odzysk surowców,
• Virtualize (wirtualizacja) – zastępowanie produktów fizycznych ich funkcjonalnościami, wirtualnymi użytecznościami,
• Exchange (wymiana) – zastępowanie dotychczasowych surowców, technologii, produktów i usług nowymi, innowacyjnymi i zaawansowanymi.

Fundusze Europejskie wspierają transformację przedsiębiorstw w kierunku GOZ. W ramach programów na lata 2021-2027 możliwe jest finansowanie m.in. ekoinnowacji, zmniejszania materiałochłonności procesów oraz wdrażania cyrkularnych modeli biznesowych. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości uruchomiła serwis o gospodarce o obiegu zamkniętym dostępny na www.parp.gov.pl/goz. Strona zawiera m.in. treści szkoleniowe promujące GOZ wśród przedsiębiorstw, informacje o naborach, a także mapę z przedsiębiorstwami, które wdrożyły rozwiązania z obszaru GOZ.

Gospodarka o obiegu zamkniętym to przyszłościowy model, który redefiniuje sposób wykorzystania zasobów. Oparty na zasadach 6R i modelu ReSOLVE, wymaga zaangażowania zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorstw. Wdrażanie GOZ to nie tylko korzyść dla środowiska, ale także szansa na innowacje i zwiększenie konkurencyjności gospodarki.